سوءتفاهم

کتاب «سوء‌تفاهم» اثر آلبر کامو
نمايشنامه‌اي که به خطاي تراژيک بشري، خطايي که به شکلي اجتناب‌ناپذير تا نهايت منطقي‌اش پيش مي‌رود، مربوط است. کتاب «سوء‌تفاهم» از نمايشنامه‌هاي مشهور آلبر کامو است که پس از انتشار هم ترجمه‌هاي متعددي از آن به زبان‌هاي مختلف انجام شده و هم به دفعات به روي صحنه رفته است.
کتاب «سوء‌تفاهم» نمايشنامه‌اي سه پرده‌اي است که سالي پيش از ديگر نمايشنامه مشهور کامو، «کاليگولا»، به روي صحنه رفت اگرچه چند سالي پس از آن نوشته شده بود.
کامو خود گفته بود که تنها به يک شکل از نمايشنامه يعني به تراژدي علاقه دارد و کتاب «سوء‌تفاهم» نيز اين چنين است. در ماجراي اين نمايش با قتلي روبروييم که درون يک خانواده اتفاق مي‌افتد بي‌آنکه قاتلان از هويت مقتول اطلاعي داشته باشند.
کامو در نمايشنامه «سوء‌تفاهم» در پي خلق موقعيتي محال و آفريدن کشمکشي تراژيک بوده است. اين چنين، او به وضعيت تراژيک معاصر و انساني که در اين وضعيت گرفتار شده نظر داشته است.

مروري بر کتاب «سوء‌تفاهم»
ماجراي کتاب «سوء‌تفاهم» به سال 1936 مربوط است؛ به شبي غمبار و تلخ که کامو تنها در پراگ سپري کرده بود.
نمايشنامه «سوء‌تفاهم» در دوران اشغال و در کشوري محاصره شده نوشته شده است. در کالبد اين نمايشنامه تيرگي و نوعي ترس مستتر است و اين ترسي است از ماندن در مکاني بسته؛ مکاني همچون کشوري که در اشغال است و محاصره شده است.
کامو در کتاب «سوء‌تفاهم» به سراغ قصه‌اي فولکلور با اجزايي بسيار ساده رفته است. اين قصه، روايت مسافرخانه‌اي پرت و تک‌افتاده است که صاحبش مسافران را مي‌کشد تا پول‌شان را بدزدد. اين قصه شکلي نمادين دارد و به آن مي‌توان بي‌شمار جزئيات ديگر افزود و هربار روايتي تازه از آن به دست داد.
کامو در کتاب «سوء‌تفاهم» به قدري طرح و پيرنگ اين قصه ساده را فشرده کرده تا به موقعيتي محال دست پيدا کند. مسافرخانه نمايش کامو، در شهر کوچکي در چکسلواکي قرار دارد و دو زن آن را اداره مي‌کنند: مادري پير و دخترش مارتا.
در صحنه اول کتاب «سوء‌تفاهم» مارتا و مادرش در حال گفت‌وگو درباره مسافري هستند که تازه به آنجا آمده است. آنها مي‌خواهند به او نيز مثل ديگر مهمانان‌شان دارو بدهند و سپس در درياچه غرقش کنند و پول‌هايش را بردارند. اما اين قتل با همه قتل‌هاي ديگر تفاوت دارد چرا که مسافر تازه‌وارد با ساير مسافران فرق مي‌کند. مارتا و مادرش تنها وقتي به حقيقت ماجرا پي مي‌برند که مسافر را کشته‌اند و آن‌گاه ديگر همه چيز از دست رفته است.
در نمايشنامه‌هاي «سوء‌تفاهم»، «بيگانه» و «کاليگولا» حس پريشاني اخلاقي پنهان است و اين حس حاصل کار جامعه انساني است که ديگر نمي‌تواند از مرزهاي خودش فراتر برود و نظام منسجمي از ارزش‌هاي اخلاقي بيافريند.
نمايشنامه‌هاي آلبر کامو تصويري از کشمکش‌ها، چالش‌ها و گرايش‌هاي مختلف ذهني ارايه مي‌کنند و کتاب «سوء‌تفاهم» نيز همين ويژگي‌ها را دارد.
در پرده اول نمايشنامه «سوء‌تفاهم»، مارتا و مادرش در حال گفت‌وگو درباره آينده‌اي هستند که بسيار دست‌يافتني به نظر مي‌رسيد اگر که مسافر تازه‌وارد نيز غريبه‌اي بود مثل ديگر مسافراني که قبل از اين به آنجا آمده بودند. اما دست سرنوشت موقعيتي چنان تراژيک مي‌آفريند که به آينده‌اي تماما متفاوت مي‌انجامد. در يکي از ديالوگ‌هاي ابتدايي مارتا و مادرش که درباره روزهاي پيش رو حرف مي زنند مي‌خوانيم:
«مارتا: با هم مي‌ذاريم مي‌ريم و اون روز يه روز باشکوهه! مادر، محکم باش، ديگه کار زيادي نمونده که بکنيم. خودت خوب مي‌دوني که اصلا کشتني تو کار نيست. چايي‌ش رو مي‌خوره، بعد خوابش مي‌بره، بعد هم ما وقتي که هنوز کاملا زنده‌س، مي‌بريم مي‌ندازيمش توي رودخونه. مدتها بعد پيداش مي‌کنن که پشت يه سد گير کرده، کنار اون بقيه‌اي که به اندازه‌ اون خوش‌شانس نبودن و مجبور بودن خودشون با چشمهاي باز خودشون رو پرت کنن توي آب. روزي که داشتيم کمک مي‌کرديم پشت سد رو تميز کنن تو به من گفتي اونايي که مال ما هستن از همه‌شون کمتر عذاب کشيدن؛ زندگي از ما خيلي بي‌رحمتره. محکم باش، به اون آرامشي که مي‌خواي مي‌رسي و بالاخره از اينجا مي‌ذاريم مي‌ريم.
مادر: آره، مي‌خوام محکم باشم. راستش، بعضي‌وقتا اين فکر آرومم مي‌کنه که اونايي که مال ما هستن هيچ عذابي نکشيدن. مشکل بشه اصلا اسمش رو جنايت گذاشت. فقط يه دخالت کوچيکه، يه تلنگر کوچيک به زندگي کسايي که نمي‌شناسيم. آره، معلومه که زندگي خيلي بي‌رحمتر از ماست. شايد براي همينه که نمي‌تونم احساس گناه بکنم.»

درباره آلبر کامو نويسنده کتاب «سوء‌تفاهم»
آلبر کامو، رمان‌نويس، نمايشنامه‌نويس، روزنامه‌نگار و روشنفکر فرانسوي-الجزايري، در سال 1913 از پدري الجزايري و مادري اسپانيايي به دنيا آمد. تمام کودکي‌اش را با مادر در يک محله فقيرنشن الجزيره سپري کرد چرا که پدرش در سال 1914 کشته شده بود. فقر اين دوران تاثير مهمي بر کامو گذاشت و به درک او از جهان پيرامون کمک بزرگي کرد. کامو خيلي زود شروع به نوشتن کرد و به عنوان بازيگر هم مشغول کار شد. او عضو حزب کمونيست هم شد اما تنها يک سال در حزب ماند و از آن خارج شد. کامو زندگي کوتاه اما پرباري داشت و به عنوان يکي از نويسندگان و روشنفکران شاخص قرن بيستم شناخته مي‌شود. در کارنامه او نمايشنامه، داستان و آثاري با درونمايه فلسفي ديده ميشود. در سال 1959 کامو بر اثر تصادف از دنيا رفت. او برنده جايزه نوبل ادبي هم شده بود. «سقوط»، «کاليگولا»، «اسطوره سيزيف» «طاعون»، «بيگانه»، «سوء‌تفاهم» و «نوادگان خورشيد» برخي از آثار کامو هستند که به فارسي ترجمه شده‌اند.

درباره ترجمه کتاب «سوء‌تفاهم»
کتاب «سوء‌تفاهم» با ترجمه خشايار ديهيمي در نشر ماهي منتشر شده است.
خشايار ديهيمي، متولد 1334 در تبريز، مترجم، ويراستار و روزنامه‌نگار ايراني است. او فرزند نصرالله ديهيمي، استاد دانشگاه و مترجم، همسر رؤيا رضواني، مترجم، و پدر زنده‌ياد نازنين ديهيمي، مترجم و ويراستار، است.
ديهيمي تحصيلات ابتدايي را در شهر زادگاهش گذراند و سپس به همراه خانواده به تهران آمد. او در ميانه دهه پنجاه از دانشگاه تبريز و در رشته شيمي فارغ‌التحصيل شد و در همان سال‌ها با جمع‌هاي روشنفکري و ادبي آشنا شد و با کانون نويسندگان ايران نيز ارتباط برقرار کرد. ديهيمي در سال‌هاي جواني‌اش مدتي به عنوان معلم به فعاليت پرداخت اما به دليل علاقه اصلي‌اش به سمت کتاب رفت. او نخست با انتشارات فرانکلين به همکاري پرداخت و پس از مدتي اولين ترجمه‌اش را منتشر کرد. اين کتابي بود از نيکلاي گوگول با عنوان «يادداشت‌هاي يک ديوانه» که عبدالله توکل پيش از چاپ آن را خوانده بود و رضا براهني به انتشار آن کمک کرده بود. ديهيمي در طول چند دهه فعاليت کتاب‌هاي زيادي ترجمه کرده است. او همچنين ويراستار و دبير چندين مجموعه بوده است که برخي از آنها بارها تجديدچاپ شده‌اند. ديهيمي در چند زمينه از جمله فلسفه، ادبيات و زندگي‌نامه نويسندگان و شاعران به ترجمه پرداخته است. ديهيمي در سال‌هاي مختلف همکاري‌هاي متعددي با نشريات و روزنامه‌ها به خصوص نشريه «نگاه‌نو» داشته است. «تاريخ فلسفه سياسي»، «مارکسيست‌ها»، «داستايفسکي: جدال شک و ايمان»، «دانشنامه جنگ و صلح»، «روح پراگ»، «فيلسوفان سياسي قرن بيستم»، «فلسفه‌ ترس»، «فلسفه تنهايي»، «سوفيا پتروونا»، «بيگانه»، «شهر فرنگ اروپا: چکيده‌اي از پيدا و پنهان تاريخ قرن بيستم»، «تاريخچه خوشبختي»، «نظريه نظم خودانگيخته»، «فلسفه سياسي»، «تفسيرهاي جديد بر فيلسوفان سياسي مدرن: از ماکياولي تا مارکس» و «ديالکتيک تنهايي»، برخي از ترجمه‌هاي ديهيمي هستند.