کتاب «تربيت احساسات» اثر گوستاو فلوبر، ترجمهي مهدي سحابي، نشر مرکز
رماني که آن را از سرچشمههاي بنيادي ادبيات مدرن دانستهاند با روايتي که آشوب و انقطاع و چندگونگي رمان مدرن به وضوح در آن قابل مشاهده است. کتاب «تربيت احساسات» گوستاو فلوبر هم شرح دلسردي و نااميدي و ملالي شخصي است و هم توصيفي از نابودي آمال و آرزوهايي جمعي که انگيزه تغيير و تحولاتي اجتماعي در اروپاي قرن نوزدهم بود.
رمان «تربيت احساسات» را سرچشمه رمان نو و مدرن به شمار ميآورند و برخي منتقدان معتقدند که اساسا رمان امروزي از دل کتاب «تربيت احساسات» زاده شد.
اميل زولا، نويسنده شهير و کلاسيک فرانسوي، درباره رمان «تربيت احساسات» فلوبر گفته بود: «به نظر من، همه کتابهايي که ما مينويسيم و به نظرمان واقعي ميآيند، در مقايسه با اين کتاب کارهايي رمانتيکاند، اپراهايياند که براي تماشاخانه تنظيم شدهاند.»
قهرمان کتاب «تربيت احساسات» از اولين نمونههاي ناقهرمان يا ضدقهرمان در ادبيات معاصر است. برخي «تربيت احساسات» را نوعي زندگينامه شخصي فلوبر هم دانستهاند.
کتاب «تربيت احساسات» رماني است که اهميت بسياري در تاريخ رمان دارد و از نظر شيوه روايت و سبک نويسندگي مورد توجه زيادي بوده و با اين حال هميشه به عنوان کتابي عاطفي و شخصي هم قلمداد شده که در آن مضمون احساسات با شرح رويدادهايي تاريخي درآميخته است.
مروري بر کتاب «تربيت احساسات»
گوستاو فلوبر با رمان «مادام بوواري» بسيار ستايش شده اما به مرور ارزشهاي اثر ديگري از او يعني کتاب «تربيت احساسات» نيز مورد توجه منتقدان و خوانندگان عادي قرار گرفت و امروز ميتوان گفت که کتاب «تربيت احساسات» به اندازه «مادام بوواري» مشهور و حايز اهميت است.
کتاب «تربيت احساسات» پس از انتشارش به دليل برخي ويژگيهاي اثر چندان مورد توجه قرار نگرفت اما امروز دقيقا به دليل همين ويژگيها اثري مهم و بنيادي به شمار ميرود. مهدي سحابي، مترجم کتاب «تربيت احساسات» در بخشي از مقدمه اثر به اين نکته اشاره کرده که روزي هانري سهآر که يکي از دوستان فلوبر بوده نزد نويسنده از رمان «تربيت احساسات» تعريف ميکند و اين تعجب فلوبر را به همراه داشته و سپس فلوبر توضيح داده که خودش نيز گمان ميکرده که خواننده عام در آن دوران نميتوانسته اين رمان را به راحتي ديگر اثرش يعني «مادام بوواري» بپذيرد.
فلوبر معتقد بوده که کتاب «تربيت احساسات» نه تنها به توهمهاي خواننده دامن نميزند بلکه همه روياها و توهمهاي او را در خود فروميبلعد و اين دليلي بوده براي اينکه اين رمان پس از انتشارش چندان با اقبال خوانندگان عادي روبرو نشود.
اما با گذشت زمان و تکامل رماننويسي ارزشهاي کتاب «تربيت احساسات» هم براي نويسندگان و منتقدان و هم براي مخاطبان عادي داستان و رمان آشکار شد. اگر «مادام بوواري» تبلور نظم و انسجام رمان کلاسيک فرانسوي است، کتاب «تربيت احساسات» نمونه اعلايي است از اثري که چندگونگي و آشوب رمان مدرن را نمايش ميدهد.
در کتاب «تربيت احساسات» از ساختار هرمي رمان کلاسيک خبري نيست. در اين رمان آشکارا تاثير شرايط برآمده از انقلابهاي قرن نوزدهم و به خصوص انقلاب 1848 را ميبينيم. اين البته نه در ماجراهاي رمان بلکه در فرم و سبک روايت آن قابل مشاهده است. فلوبر استادانه بينظمي و آشوب اين دوران را به درون روايت رمانش کشيده است. سحابي درباره اين ويژگي «تربيت احساسات» نوشته: «اين بينظمي البته بسيار قانونمند فقط در ساختار فني کتاب و نگرش فلسفي شکاک، علمي و به قول خود فلوبر کلينيکي واقعيت دوران نهفته نيست، بلکه حتي در چگونگي زيست و کار و بار آدمهاي رمان و محرکههاي دروني و اجتماعيشان، و همچنين حال و هواي زمانه هم آشکار است.» اين ويژگيها سبب شده که کتاب «تربيت احساسات» به عنوان اثري نوآورانه و مدرن بسيار برجسته و معتبر باشد.
درباره گوستاو فلوبر نويسنده کتاب «تربيت احساسات»
گوستاو فلوبر در سال 1821 در شهر تاريخي و هنري روآن، مرکز ايالت نرماندي واقع در کنار رود سن، در بيست فرسنگي شمال غربي پاريس، متولد شد. پدرش پزشکي مشهور بود و بخش عمده سالهاي جواني و نوجواني فلوبر در محيط همان بيمارستاني سپري شد که پدرش از مسئولان آن بود. فلوبر پس از تحصيلات اوليه، در هجده سالگي براي تحصيل در رشته حقوق به پاريس رفت اما به آن علاقهاي نداشت و سپس به سراغ ادبيات و نويسندگي رفت. فلوبر نويسندهاي گزيدهکار و وسواسي بود و نوشتن برايش به معناي واقعي عرقريزان روح بود. در کارنامه آثار کمشمار او دستکم دو يا سه رمان وجود دارد که از نمونههاي اعلاي رماننويسي به شمار ميروند. «مادام بوواري» اولين رمان فلوبر است که شش سال براي نوشتنش زمان صرف کرد و در 1857 منتشر شد. آغاز کار نويسندگي فلوبر در اوج جنبش رمانتيک بود. «مادام بوواري» ، «سالامبو»، «تربيت احساسات»، «وسوسه سنت آنتوان»، «سه داستان» و «بووار و پکوشه» آثار مهم فلوبر به شمار ميروند. فلوبر در سال 1880 از دنيا رفت.
بسياري از صاحبنظران و منتقدان، گوستاو فلوبر را آغازگر رمان مدرن دانستهاند که با نوشتن دو رمان «تربيت احساسات» و «مادام بوواري» زيربنايي براي داستاننويسي و شيوه روايت مدرن پديد آورد. برخي منتقدان فلوبر را هنرمند محض ناميدهاند که رمان را به عنوان پديدهاي مستقل که داراي هويت و وجودي مستقل است مطرح کرد. فلوبر از جمله نويسندگاني بود که در دوران خودش به آن ميزان که اهميت داشت شناخته نشد و تازه در ميانه قرن بيستم بود که آثارش مورد توجهي ويژه قرار گرفت و وجوه مختلف کارش شناخته شد.
درباره ترجمه کتاب «تربيت احساسات»
کتاب «تربيت احساسات» با ترجمه مهدي سحابي در نشر مرکز منتشر شده است.
مهدي سحابي، مترجم، نقاش، مجسمهساز، داستاننويس، روزنامهنگار و عکاس ايراني بود که در سال 1322 در شهر قزوين متولد شد و در هجدهم آبان 1388 از دنيا رفت. سحابي چهرهاي بهواقع چندوجهي بود و علايقي متعدد داشت و اين به روشني در کارنامه پربار به جا مانده از او قابل مشاهده است. در ميان فعاليتهاي مختلف سحابي، ترجمه ادبي مهمترين دغدغه و کار او بود و امروز هم او اغلب با ترجمههايش به خصوص از مارسل پروست و لويي فردينان سلين به ياد آورده ميشود. سحابي به جز کار ترجمه به مجسمهسازي و نقاشي و داستاننويسي هم ميپرداخت و خودش را نقاش روزهاي تعطيل ميناميد به اين معنا که شش روز در هفته ترجمه ميکند و مينويسد و يک روز نقاشي ميکند. سحابي با سه زبان فرانسه و ايتاليايي و انگليسي آشنا بود. او پس از تحصيلات متوسطه به تحصيل در رشته نقاشي در تهران مشغول ميشود اما آن را نيمهکاره رها ميکند و به ايتاليا ميرود تا در آنجا در رشته کارگرداني سينما تحصيل کند. اما اين را هم به پايان نميرساند و مدتي در ايتاليا و فرانسه زندگي ميکند و سپس در اوايل دهه پنجاه به ايران برميگردد و چون نميتواند با سينماي ايران ارتباطي برقرار کند روي به روزنامهنگاري ميآورد و سپس نوشتن و ترجمه بدل به حرفه اصلياش ميشود. «در جستوجوي زمان از دست رفته»، «مرگ قسطي»، «مزدک»، «گارد جوان»، «بابا گوريو»، «سرخ و سياه»، «مادام بوواري»، «بارون درختنشين» و «تربيت احساسات» عناوين برخي از مهمترين ترجمههاي مهدي سحابي هستند.
