باورهای عامیانه مردم ایران

مرجعي براي شناخت فرهنگ عام? ايران و باورها و رسومي که ريشه در اين فرهنگ دارند. دکتر حسن ذوالفقاري در کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران»، با همکاري علي‌اکبر شيري، فرهنگ‌نامه‌اي مفصّل فراهم آورده است که در آن باورهاي عاميان? مردم ايران دربارة موضوعات مختلف و هرآنچه در سنت و فرهنگ اين مردم و مراسم و جشن‌ها و آيين‌ها و سبک زندگي‌شان جايگاهي نمادين دارد، شرح داده شده است.
با خواندن کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران»، ضمن آشنايي با آداب و رسوم و باورهايي ريشه‌دار در کهن‌ترين اعصار تاريخ ايران، سير تحول اين باورها و تغييراتي که در طول زمان از سر گذرانده‌اند نيز آشنا مي‌شويم و نيز تفاوت‌ها و شباهت‌هاي آن‌ها را در نقاط مختلف ايران درمي‌يابيم.
کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» مرجعي‌ست که نه فقط پژوهشگران فرهنگ عامه، بلکه منتقدان ادبي و کساني را هم که دستي در آفرينش ادبي و هنري دارند و نيز مخاطبان عادي ادبيات را به کار مي‌آيد.
اين کتاب همچنين منبعي‌ست براي مطالعات جامعه‌شناختي و نيز تحقيق در روان‌شناسي اجتماعي مردم ايران. در کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» با نمادها و نشانه‌ها و آداب و رسومي مواجه مي‌شويم که از دل ناخودآگاه جمعي ايرانيان بيرون آمده‌اند.
بسياري از باورهاي گردآمده و شرح‌داده‌شده در کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» در متون ادبي ايراني کلاسيک و معاصر به‌نحوي حضور دارند و در اين متون به آن‌ها ارجاع داده شده و از آن‌ها به انحاء مختلف استفاده شده است. نويسندگان و شاعران مطرح ايراني از اين باورها و نمادها و تمثيل‌ها و قصه‌هايي که طبق اين باورها ساخته شده‌اند بسيار بهره گرفته‌اند و از همين‌رو براي درک بهتر ادبيات قديم و جديد ايران نيز مي‌توان از کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» به‌عنوان يک مرجع استفاده کرد.
کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» همچنين منبعي غني براي پرورش تخيل ادبي و هنري و دربرگيرنده ايده‌هايي است که مي‌توانند براي نويسندگان و شاعران و هنرمندان سودمند و الهام‌بخش باشند و جرق? آثاري ادبي و هنري را بزنند.

مروري بر کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران»
کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» در قالب مدخل‌هايي تنظيم شده است که موضوعات متنوعي را در حوزه باورهاي عاميانه شامل مي‌شوند؛ موضوعاتي از «آب» گرفته تا «تولد» و «مرگ» و بسيار موضوع ديگر که عام? مردم براي آن‌ها معاني نمادين قائل بوده‌اند.
کتاب با مقدمه‌اي از حسن ذوالفقاري آغاز مي‌شود که در آن از ضرورت تأليف چنين کتابي سخن رفته و روش انجام پژوهش توضيح داده شده و همچنين کتاب‌هايي که پيش از اين در حوزه باورهاي عاميان? مردم ايران نوشته شده‌اند و تحقيقات صورت‌گرفته در اين زمينه، دسته‌بندي و معرفي شده‌اند.
بعد از مقدمه، درآمدي آمده است با عنوان «درآمدي بر باورهاي عامّه»، که در آن از موضوعات مختلف مرتبط با باورهاي عاميانه سخن رفته است. پيوند باورها با فرهنگ عامّه، تفاوت باور و خرافه، چيستي باورها، ويژگي باورها، تناسب باورهاي عاميانه با زندگي بشر، دگرديسي باورها، وجه نمادين باورها، تأثير و نفوذ باورها در وجود انسان، سود و زيان باورها، خاستگاه باورها، ريشه‌هاي اسطوره‌اي باورها، ريشه‌هاي ديني و مذهبي باورها، ريشه‌هاي طبّي باورها، ريشه‌هاي افسانه‌اي باورها و انواع باورها از منظر فردي و اجتماعي از جمله موضوعاتي‌اند که در درآمد کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» به آن‌ها پرداخته و اشاره شده است.
بعد از اين درآمد، باورهاي عاميان? مردم ايران براساس حروف الفبا، ذيل مدخل‌هايي شرح داده شده‌اند.
در بخشي از مقدم? دکتر حسن ذوالفقاري بر کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» مي‌خوانيد: «باورهاي هر قوم با فرهنگ آن قوم ارتباط مستقيم دارد. باورها بنيادي‌ترين مباني جهان‌بيني انسان را در خود دارد. با تحول باورها، فرهنگ نيز گرايش و سمت‌وسوي ديگري به خود مي‌گيرد؛ بنابراين با شناخت تحولات رخ‌داده در باورهاي اقوام، به فرهنگ آن قوم مي‌توان پي برد. اين شناخت ما را به ديگر تحولات اجتماعي، اعتقادي، سياسي و فکري رهنمون خواهد کرد. باورداشت‌هاي اقوام با توجّه به شيوه زندگي، برخاسته از عمق فکر و ذهن آن قوم است، مطالعه و امعان نظر در اين باورها به ما کمک مي‌کند تا ببينيم کدام‌يک از اين باورها حاوي دستوري بهداشتي، اخلاقي و انساني است. مطالع? دقيق‌تر اين باورها به ما مي‌گويد حتا در افراطي‌ترين اين باورها، رمزورازي نهفته است که شايد به دليل فراموشي فلسف? وجودي آن‌ها، اکنون آن باورها را جزو خرافات به شمار مي‌آوريم. آن‌چه امروز آن را خرافات و موهومات مي‌دانيم، جزئي از مسلمات و اعتقادات نياکان ما بوده است. اين باورها طي زمان‌هاي دراز دگرگون شده و شکل‌هاي تحريف‌شده‌اي از آن به دست ما رسيده است. بيشتر آن‌ها نيز برخاسته از فقدان دانش و بينش کافي مردمان گذشته بوده است.»
کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» در نشر چشمه منتشر شده است.

درباره دکتر حسن ذوالفقاري و علي‌اکبر شيري
دکتر حسن ذوالفقاري، متولد 1345 در دامغان و درگذشته به‌سال 1401، پژوهشگر ادبي ايراني است. او داراي دکتراي زبان و ادبيات فارسي از دانشگاه تهران است و در دانشگاه تربيت مدرس تدريس مي‌کند و عضو هيئت علمي اين دانشگاه است.
ذوالفقاري از پژوهشگراني است که تمرکز اصلي‌اش بر پژوهش در فرهنگ و ادبيات عاميان? ايران است و کتاب‌هايي چون «فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌هاي فارسي» و «ادبيات مکتب‌خانه‌اي ايران» از جمله آثار پژوهشي است که در اين حوزه از او منتشر شده است.
علي‌اکبر شيري، که در تأليف کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» با دکتر ذوالفقاري همکاري داشته است، متولد 1339 در شهر مهرانِ استان ايلام است. او دبير بازنشست? شهرستان ايلام و داراي فوق ليسانس زبان‌شناسي است.
از شيري مقالات بسياري در حوزه زبان و ادبيات فارسي در نشريات گوناگون، از جمله مجل? «رشد»، و نيز کتابي با عنوان «درآمدي بر گويش‌شناسي» به چاپ رسيده است. او همچنين در تأليف چند کتاب راهنماي آموزش زبان فارسي مشارکت داشته است.

رتب? کتاب «باورهاي عاميان? مردم ايران» در گودريدز: 4 از 5.