هنر تام استالینی: آوانگارد، دیکتاتوری زیبایی شناختی، و فراسو

کتاب «هنر تام استاليني: آوانگارد، ديکتاتوري زيبايي‌شناختي، و فراسو» نوشت? بوريس گرويس
کندوکاوي در سرچشمه‌هاي هنر کمونيستي و اهداف و نتايج آن. بوريس گرويس در کتاب «هنر تام استاليني: آوانگارد، ديکتاتوري زيبايي‌شناختي، و فراسو» به ريشه‌يابي هنر کمونيستي و خاستگاه‌هاي فکري و فرهنگي و ايدئولوژيک آن و نسبت اين هنر با قدرت و آرمان‌هاي انقلاب شوروي پرداخته است.
کتاب «هنر تام استاليني»، با عنوان اصلي Gesamtkunstwerk Stalin، نخستين بار در سال 1988، يعني قبل از فروپاشي شوروي، به زبان آلماني منتشر شد. بوريس گرويس در اين کتاب به هنر آوانگارد شوروي که پيش از به قدرت رسيدن استالين و در سال‌هاي آغازين بعد از انقلاب اکتبر در روسيه پا گرفت، رئاليسم سوسياليستي دوران استالين و نيز به پساآرمانگرايي و هنر و زيبايي‌شناختي در شوروي بعد از استالين پرداخته است و مراحل گوناگون تحول زيبايي‌شناختي و هنري در شوروي را در چشم‌اندازي تاريخي مورد بررسي و تحليل قرار داده است.
در کتاب «هنر تام استاليني» با تفسيرها و برداشت‌هايي از هنر دوره شوروي مواجهيم که چه بسا با تفسيرها و برداشت‌هاي معمول از هنر آن دوره قدري متفاوت باشد. گرويس در کتاب «هنر تام استاليني»، ضمن ريشه‌يابي گرايش‌هاي زيبايي‌شناختي در هنر دوره شوروي و نشان دادن ارتباط اين هنر با قدرت و ايدئولوژي مسلط در شوروي، به نقد رويکردهاي تا آن زمان معمول در تفسير و ريشه‌يابي هنر آوانگارد و هنر رئاليسم سوسياليستي پرداخته و از زاويه‌اي متفاوت با آنچه در زمان نگارش کتاب «هنر تام استاليني» در تحليل هنر شوروي معمول بوده است به اين موضوع نگاه کرده است.

مروري بر کتاب «هنر تام استاليني»
کتاب «هنر تام استاليني» از مقدمه‌اي با عنوان «فرهنگ دوران استالين در چشم‌انداز تاريخي» و چهار فصل تشکيل شده که عبارتند از: «آوانگارد روسي: جهش بر فراز پيشرفت»، «هنر زندگي استاليني»، «هنر پساآرمانشهري: از اسطوره تا اسطوره‌شناسي» و «طراحان ضمير ناخودآگاه و مخاطبان‌شان».
يکي از نکات قابل توجه کتاب «هنر تام استاليني» رويکرد بوريس گرويس در تحليل هنر شوروي در دوره‌هاي مختلف شکل‌گيري و دگرگوني اين هنر است. گرويس در مقدم? کتاب «هنر تام استاليني» چشم‌اندازي کلي و تاريخي از سير تحول هنر و زيبايي‌شناسي در شوروي، از آغاز انقلاب اکتبر تا عصر استالين و بعد از آن، ارائه مي‌دهد و چارچوب و رويکرد نظري خود را نيز در تفسير هنر شوروي و ريشه‌ها و اهداف و نتايج آن در همين مقدمه مشخص مي‌کند. او آن‌گاه در فصل‌هاي بعدي کتاب به سير تحول هنر شوروي مي‌پردازد و بحث خود را از هنر آوانگارد آغاز مي‌کند. به اعتقاد گرويس هنر آوانگارد شوروي، برخلاف آنچه در روايت‌‌هاي رايج تا زمان نگارش کتاب گفته شده، هنري در تقابل با قدرت و ايدئولوژي مسلط بر شوروي نبوده و هنرمندان آوانگارد شوروي، دست کم به خيال خود، نه عليه قدرت بلکه همسو با آن عمل مي‌کرده‌اند. گرويس همچنين در بحث از رئاليسم سوسياليستي با اين عقيده که رئاليسم سوسياليستي در واکنش به نخبه‌گرايانه و غيرمردمي بودن هنر آوانگارد پديد آمد، مخالفت مي‌کند. او معتقد است که رئاليسم سوسياليستي نيز ساخته‌وپرداخت? گروهي از نخبگان همسو با قدرت بود و ربطي به خواست و سليق? عمومي نداشت و سليق? عمومي در دوره ترويج رئاليسم سوسياليستي از نوع ديگري از هنر پيروي مي‌کرد.
گرويس در کتاب «هنر تام استاليني» هنر شوروي را مرتبط با ايدئولوژي مارکسيسم انقلابي حکومت شوروي مي‌بيند و آن را هنري تفسير مي‌کند که همچون انقلاب شوروي داعي? تغيير و دگرگوني کل جهان را دارد و مي‌خواهد يک کل يکپارچه و هماهنگ پديد آورد و تمام اجزاء زندگي روزمره را با آن کل هماهنگ کند. هنر شوروي، آن‌گونه که در کتاب «هنر تام استاليني» بيان مي‌شود، هنري است در پي دگرگون کردن تلقي سنتي از هنر. گرويس همچنين هنر شوروي و تحولات آن را مرتبط با تحولات هنر اروپا و امريکا در دوران مورد بحث مي‌بيند و در عين حال نشان مي‌دهد که اين تحولات در شوروي و تحت تأثير ايدئولوژي کمونيستي به چه شکلي بروز يافتند.
گرويس در کتاب «هنر تام استاليني» بر آن است که به جاي پرداختن به بيانيه‌ها و دستورالعمل‌هاي رسمي که در آن‌ها براي هنر شوروي خط‌وربط تعيين مي‌شد، به عوامل ريشه‌اي‌تر پيدايش هنر شوروي بپردازد؛ يعني عواملي که خود آن بيانيه‌ها و دستورالعمل‌ها نيز از آن‌ها نشأت مي‌گرفت.

درباره بوريس گرويس، نويسنده کتاب «هنر تام استاليني»
بوريس افيموويچ گرويس (Boris Efimovich Groys)، متولد 1947، منتقد هنري، نظريه‌پرداز رسانه، استاد دانشگاه و فيلسوف آلماني است. گرويس داراي دکتراي فلسفه از دانشگاه مانستر آلمان است. علائق او و حوزه‌هاي تخصصي‌اش فلسف? سياسي، دين، فلسف? اخلاق و نظري? هنر است. از مهم‌ترين کارهاي پژوهشي گرويس در حوزه زيبايي‌شناسي و نظري? هنر، پژوهش‌هايش در زمين? هنر سوسياليستي و ديدگاه‌هاي خاص و نامتعارفش در اين زمينه است. رويکرد گرويس در تحليل هنر سوسياليستي متأثر از ديدگاه‌هاي والتر بنيامين درباره زيبايي‌شناسي و سياست است. گرويس خود در دوران استيلاي کمونيسم بر روسيه در آن کشور درس خوانده و همچنين مدتي به‌عنوان پژوهشگر در دانشگاه مسکو کار کرده است و به همين دليل جامعه و فرهنگ شوروي و هنر سوسياليستي را از درون مي‌شناسد و مطالعاتش در اين زمينه صرفاً به مطالعات تئوريک و آرشيوي محدود نمي‌شود.
از ديگر آثار گرويس مي‌توان به «بعدالتحرير کمونيسم» و «قدرت هنر» اشاره کرد.

درباره ترجم? فارسي کتاب «هنر تام استاليني»
کتاب «هنر تام استاليني: آوانگارد، ديکتاتوري زيبايي‌شناختي و فراسو» با ترجم? اشکان صالحي در نشر لاهيتا منتشر شده است. اشکان صالحي، متولد 1361 در تهران، مترجم و روزنامه‌نگار ايراني است. صالحي داراي ليسانس مترجمي زبان انگليسي از دانشگاه آزاد اسلامي واحد تهران شمال و فوق ليسانس زبان‌شناسي همگاني از پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي است. او، ضمن ترجم? کتاب‌هاي مختلفي در زمين? نظري? هنر، سابق? همکاري با نشرياتي چون «گلستانه»، «حرفه: هنرمند» و «فرهنگ و آهنگ» را در کارنام? کاري خود دارد و همچنين دبير ترجم? مجل? «واريته» است.
از ترجمه‌هاي اشکان صالحي مي‌توان به کتاب‌هاي «بعدالتحرير کمونيسم»، «قدرت هنر»، «در جريان»، «برساخت‌گرايي اجتماعي» و «راهنماي مصوّر آشنايي با مدرنيسم» اشاره کرد.
صالحي در سال 1393 در رشت? ترجمه براي کتاب سال انجمن طراحان گرافيک ايران برنده جايزه «نشان ارديبهشت» شد.

رتب? کتاب «هنر تام استاليني» در گودريدز: 4.08 از 5.