چالش اندیشه عربی معاصر

کتاب «چالش انديش? عربي معاصر» نوشته محمد عابد جابري
کتاب «چالش انديش? عربي معاصر» نوشته محمد عابد جابري ضرورت نقدعقل را بررسي کرده و چالش‌هاي مرتبط با آن را تحليل مي‌کند. اثر چهارگانه نقد عقل را با دستاوردهاي نوين بررسي کرده است. محمد عابد جباري در کتابش به ارائه راهکار مسائلي در چهارگانه نقد عقلي پرداخته است. نويسنده در کتاب «بررسي تحليل انتقادي خطاب معاصر عربي» مسئله را نشان مي‌دهد و به نقد عقلي مي‌پردازد، سپس در کتاب حاضر راه‌حل مسائل را بيان مي‌کند. بهتر است بدانيد: مطالعه‌ي کتاب «چالش انديشه عربي معاصر» نياز به درک انديشه‌ي نويسنده و آشنايي با طرح فکري او دارد.
درباره کتاب «چالش انديش? عربي معاصر»
کتاب دو مقدمه و 10 فصل دارد. مسائلي مانند: اصالت و معاصرت، سکولاريسم، معنويت، وحدت، مليت و.. با توجه به نقد عقل انديشنده‌ي آن در فصل‌هاي مذکور مورد تحليل و بررسي قرار مي‌گيرند.
فصل اول «چالش اصالت و معاصرت در انديش? عربي جديد و معاصر: نزاع طبقاتي يا مشکل فرهنگي» نام دارد. در اين بخش با زير فصل‌هايي رابطه‌ي ميان انديشه و واقع را چگونه دريابيم، تقليل‌گرايي رابطه‌ي انديشه و واقعيت در تقسيم‌بندي‌هاي رايج، وضعيت چالش‌ نهضت عربي و ديگر مباحث پيوسته به آن بررسي و شرح داده مي‌شوند. عنوان فصل دوم کتاب «بحران ابداع در انديشه‌ي عربي معاصر: بحران فرهنگي... بحران عقل؟» است. در اين فصل ابداع چيست؟ بحران ابداع چيست؟، سياست و علم در فرهنگ عربي، شروط عبور از بحران و... براي مخاطب ارائه مي‌شوند. در فصل سوم با نام «آينده‌ي انديشه‌ي عربي و چالش پيشرفت و وحدت» با دسته‌بندي مباحثي چون انديشه و فرهنگ: کل و جزء و خاص و عام، واقعيت آموزش و فرهنگ در انديشه‌ي عربي و... بررسي مي‌شوند. «باز تأسيس انديشه‌ي وحدت در آگاهي عربي»، «روشنفکر عربي و چالش نهضت: رويکرد آينده‌نگرانه»، «طرح تمدن عربي: بين فلسفه‌ي تاريخ و آينده پژوهي»، «عرب و غرب در آستانه‌ي عصر فناوري» عناوين فصل چهارم تا هفتم کتاب هستند که با مباحث مربوط به عناوين شرح داده مي‌شوند. فصل هشتم «معنويت ضروري است... ولي به چه به معنا؟» نام دارد و به معنويت در مرجع عربي ـ اسلامي مي‌پردازد. در نهايت کتاب در فصل‌هاي نهم و دهم با عنوان «انقلاب 23 بوليو و طرح ملي‌گرايي عربي در مواجهه با تهديدات آينده» و «انديشه عربي و جهان فردا» نقش انديشه را مورد تحليل و بررسي قرار مي‌دهد.
در بخشي از کتاب آمده است:
استعمار فرهنگ ملل مستعمره را تخريب مي‌کند و يا دست‌کم در راستاي نابودي آن عمل مي‌کند و مانع رشد آن مي‌شود و در برابر فرهنگ خود را عرضه مي‌کند و حتي آن را چونان فرهنگ جهاني يا دست‌کم فرهنگ جهان متمدن معرفي مي‌کند. ملل مستعمره نيز در واکنش بدان در جريان مبارزه براي استقلال به سمت احياء «فرهنگ ملي» مي‌روند تا بر هويت خود تأکيد کنند و عناصر شخصيتي خود را حفظ کنند.
طبيعي است که آگاهي بدين تخريب فرهنگي استعمارگر در درجه نخست توسط نخبگان روشنفکر صورت مي‌گيرد. در نتيجه واکنش بدين تخريب نيز که در «احياء فرهنگ ملي» و تلاش براي آن نمودار مي‌شود از اساس واکنشي نخبه‌‌گرايانه است. منظور از تمرکز بر نخبه در اينجا به حاشيه راندن جمهور و تقليل نقش ايشان نيست. بلکه منظور از نخبه تأکيد بر صفت جلوداري و زعامت او در حوزه فکري و فرهنگي است که همان نقش روشنگري پنهان و آشکار او در آگاهي جماهير و ايستادگي او در جايگاه معارض با نظام حاکم به خصوص نظام استعماري است که با طرح نظام بديل ملي اساس آن را براي آينده تشريح مي‌کند.
اين همان چارچوب عام تاريخي چالش اصالت و معاصرت است: چالش فکري که از اساس مخصوص نخبه روشنفکر است و به تمام کشورهاي جهان سوم تعميم مي‌يابد. ولي در درون چارچوب عام مذکور مي‌بايست وضعيتي باشد که بدان به عنوان وضعيت وطن عربي خصوصيت متمايزي بخشد. زيرا استعمار نتوانست در بلاد عربي فرهنگ عربي اسلامي را از بين برد و آثار آن محو و نابود شد.
درباره نويسنده کتاب «چالش انديش? عربي معاصر»
محمد عابد جابري به عربي (محمد عابد الجابري) استاد فلسفه و انديشه‌ي عربي اسلامي، روشنفکر معاصر جهان عرب است. او سال 1936 در مراکش به دنيا آمد. عابد الجابري ديپلم مطالعات عالي فلسفه دارد و سپس در دانشکده ادبيات تا مقطع دکتري با موضوع دولت در فلسفه تحصيل کرد. برنامه‌هاي تحقيقي و پژوهشي او شامل چهار کتاب با عنوان «نقد عقل عربي» هستند. او معتقد است که نقد عقل عربي زمينه را براي خوانشي علمي و آگاهانه فراهم مي‌کند. جابري همچنين عقل عربي را ثمره‌ي فرهنگي که بر سه نظام معرفتي نظام زباني عربي يا بيان، نظام غنوسي ايراني هرمسي يا عرفان و نظام عقلاني يوناني يا برهان استوار است مي‌داند.
برخي از آثار محمد عابد جابري عبارتند از: «نقد عقل سياسي در اسلام»، «نقد عقل عربي، تکوين عقل عربي»، «خوانشي نوين از فلسف? ابن رشد»، «عصبيت و دولت: ويژگي‌هاي نظريه ابن خلدون درباره تاريخ عربي اسلامي» و...
درباره ترجمه فارسي کتاب «چالش انديش? عربي معاصر»
کتاب «چالش انديش? عربي معاصر» را احسان پشت‌مشهدي به فارسي برگردانده است. چاپ و نشر کتاب را انتشارات آس به عهده داشته است.