یادداشت های زیرزمینی

معرفی کتاب یادداشت های زیرزمینی اثر فیودور داستایفسکی

فصلی نو در آثار فیودور داستایفسکی: یادداشت های زیرزمینی رمانی است که در مرکزش سیمای تیپیک یک متفکر و ایدئولوگ ظهور می‌کند که سیستم نظری غریبی دارد. این یکی از دراماتیک‌ترین و دشوارترین آثار داستایفسکی و در عین‌حال یکی از آثار برجسته اوست. داستان بلند یادداشت های زیرزمینی اولین‌بار در شماره‌های یک تا چهار نشریه دوران با امضای داستایفسکی منتشر شد. این نشریه‌ای بود که داستایفسکی و برادرش در سال‌های 1864 و 1865 منتشر می‌کردند.

کتاب یادداشت های زیرزمینی را نخستین رمان تک‌گویی درونی و اولین جریان وجدان که تاریخ ادبیات به یاد می‌آورد نامیده‌اند.

درباره کتاب یادداشت های زیرزمینی

داستایفسکی در یکی از نامه‌هایش خطاب به برادرش، درباره کار روی کتاب یادداشت های زیرزمینی نوشته که نوشتنش دشوارتر از آنی است که در ابتدا فکر می‌کرده و با این حال باید کار خوبی از آب دربیاید.

داستان یادداشت های زیرزمینی به جز اهمیت فرمی و محتوایی‌اش، از این جهت نیز اهمیت دارد که بسیاری از آنچه در یادداشت ها به اشاره و تلنگر مطرح شده، در دیگر رمان‌های داستایفسکی نظیر جنایت و مکافات به تفصیل بیان شده‌ است.

پرسوناژ رمان یادداشت های زیرزمینی عنصری اصلی در این داستان است و او پرسوناژی است که تا عصر ما هم دوام آورده است. او بریده و غریبه از جامعه است و طردشدگی او را به زیرزمین کشانده و همین مسئله او را از زندگی و حتی از خودش منزجر کرده است.

در داستان داستایفسکی راه نجات انسان طرد شده نه با تغییرات اجتماعی بلکه از طریق تحولات درونی رخ می‌دهد. یادداشت های زیرزمینی را می‌توان رمانی درباره موقعیت تراژیک انسان در جهان دانست.

در ترجمه حمیدرضا آتش بر آب از کتاب یادداشت های زیرزمینی چهارده مقاله پیرامون این رمان هم ترجمه شده که به درک بهتر اثر کمک می‌کند.

خلاصه رمان یادداشت های زیرزمینی

«مدت‌هاست که دارم به خودم دروغ می‌گویم: آدم خبیثی هستم. تازه همین دروغ را هم از روی خباثت گفتم. من فقط خودم را برای مشتی ارباب‌رجوع و آن افسر، لوس کردم، وگرنه دراصل هرگز نتوانستم در حقشان خباثت درست و حسابی کنم. رفته‌رفته عناصر به شدت متناقش و زیادی در خودم یافتم. حس می‌کردم این عناصر متناقض در من رشد می‌کنند. می‌دانستم که همه عمر، درونم بوده و رشد داشته و مدام می‌خواسته‌اند از جانم بیرون بریزند. اما خودم راه نداده‌ام. نگذاشته‌ام بیرون بریزند. عمدا هم نگذاشته‌ام».

درباره فیودور داستایفسکی نویسنده داستان یادداشت های زیرزمینی

فیودور داستایفسکی در یازدهم نوامبر 1821 در مسکو متولد شد. پدرش گرچه تباری اشرافی داشت اما در این زمان دیگر از درجه اعتبار افتاده بود. او یک جراح نظامی بود که از ارتش استعفا داده و در زمان تولد فیودور، دکتر بیمارستان مارینسکی در مسکو برای فقرا شده بود. مادر داستایفسکی، ماریا نخائوا، دختر بازرگان متمولی بود که او نیز تا حدی مقام و موقعیت خود را از دست داده بود. فیودور به همراه برادر بزرگ‌تر و خواهرهای کوچک‌ترش در محوطه بیمارستان مارینسکی و در بخش الحاقی به ساختمان اصلی بیمارستان رشد کرد. او در انزوا رشد کرد و تا مدت‌ها در خانه درس خواند و با سلطه پدری مستبد روبه‌رو بود. در سیزده‌سالگی به مدرسه‌ای خصوصی در مسکو رفت و در شانزده سالگی او را به مدرسه مهندسی نظامی در سن‌پترزبورگ فرستادند. داستایفسکی در این دوره با اشتیاق آثار شاخص نویسندگان مختلف را خواند و سلیقه ادبی‌اش شکل گرفت و به خصوص علاقه زیادی به گوگول پیدا کرد. در سال 1843 داستایفسکی از مدرسه نظامی فارغ‌التحصیل شد و بعد از یک سال خدمت اجباری، با کناره‌گیری از مقام نظامی‌اش به نویسندگی روی آورد. اولین رمان او با عنوان مردم فقیر یا بیچارگان در 1846 منتشر شد و شهرت و مقبولیت زیادی برایش به همراه آورد. داستایفسکی زندگی پرفراز و نشیبی داشت و استبداد تزاری دامن او را هم گرفت. با درگرفتن شورش‌های انقلابی در سراسر اروپا در 1848، موج تازه‌ای از سرکوب به روسیه هم رسید و در نتیجه آن داستایفسکی در 1849 بازداشت شد و به چهار سال حبس با اعمال شاقه و تبعید محکوم شد. داستایفسکی پس از رهایی رمان‌های متعددی نوشت که برخی از آنها در شمار شاخص‌ترین شاهکارهای ادبیات جهانی به شمار می‌روند. او در طول شصت سال زندگی‌اش یعنی تا بیست‌وهشتم ژانویه 1881، نه تنها به یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات روسیه بلکه به قله‌ای در ادبیات جهانی بدل شد و در زمان حیاتش به شهرتی عام دست پیدا کرد. جنایت و مکافات، ابله، قمار باز، جوان خام و نیه توچکا عناوین برخی از آثار ترجمه شده داستایفسکی به فارسی است.

کتاب یادداشت های زیرزمینی برای چه کسانی مناسب است؟

رمان یادداشت های زیرزمینی به علاقه‌مندان به ادبیات داستانی و به خصوص دوستداران شاهکارهای کلاسیک پیشنهاد می‌شود.