واقعه عاشورا - تحلیلی ساختارگرایانه از درام کربلا به گزارش طبری

معرفی کتاب واقعه عاشورا اثر تورستن هیلن

اثری تحلیلی و آکادمیک درباره عاشورا. کتاب واقعه عاشورا تحلیلی اسطوره‌شناختی از یکی از مهمترین رخدادهای اسلام شیعی است که توسط یکی از متخصصان غربی حوزه مطالعات اسلامی و شیعه‌شناسی نوشته شده است.

تورستن هیلن در رساله واقعه عاشورا در تبیین و تحلیل این واقعه، نقش امام حسین را به عنوان یک میانجی در الهیات شیعه در نظر گرفته است. درواقع «حسین میانجی است» عنوان اصلی کتاب واقعه عاشورا است. میانجی، چنان‌که نویسنده در کتاب توضیح داده، یکی از اصطلاحات مهم لوی استروس در تحلیل اسطوره‌ها است. تورستن هیلن در رساله واقعه عاشورا نقش امام حسین را نقش «میانجی» در معنای اصطلاحی لوی استروسی می‌داند: میانجی میان دو متقابل زندگی و مرگ.

درباره رساله واقعه عاشورا

درباره قیام عاشورا آثار متعددی منتشر شده اما تحلیلی که در رساله واقعه عاشورا به دست داده شده از منظری متفاوت و بدیع به موضوع نگریسته است. چنین تحلیلی بی‌شک با تمام تحلیل‌هایی که تاکنون درباره این موضوع موجود بوده‌اند متفاوت است و نویسنده در اثرش از روشی بی‌سابقه و نامونوس استفاده کرده است.

در مورد مباحثی که در واقعه عاشورا مطرح شده، باید به این نکته توجه کرد که ما اساسا در اینجا با تحلیلی اسطوره‌شناختی سروکار داریم و این تحلیل به هیچ‌روی تاریخی نیست یعنی بنا نیست به تحلیل انتقادی منابع و راویان و روایت‌ها بپردازد یا در پی پیرایش و پالایش ماجرا برآید یا تصور ما را از ماجرا تصحیح کند.

تحلیلی که تورستن هیلن در کتاب واقعه عاشورا ارایه کرده، با این ماجرا همانطور که هست و همان‌طور که روایت می‌شود و بر زبان‌ها می‌آید و در زندگی مومنان حضور دارد و بر آن تاثیر می‌گذارد سروکار دارد و می‌خواهد همین را تحلیل کند و سازوکار و چندوچون این تاثیرگذاری را نشان دهد.

مترجم کتاب در یادداشت ابتدایی‌اش اشاره کرده که برای خواننده غربی، اصطلاح میانجی چندان مبهم‌تر و پرسش‌برانگیزتر از کلمه حسین نیست، اما تصوری که خواننده فارسی‌زبان از امام حسین دارد و آنچه از دیدن این نام به ذهن او می‌آید با ذهینت خواننده غربی تفاوت زیادی دارد. از این‌رو، این اصطلاح مبهم و پرسش‌برانگیز را در عنوان ترجمه فارسی کتاب نیاورده و از عنوان واقعه عاشورا استفاده کرده است.

تورستن هیلن در پژوهش واقعه عاشورا، قتل امام حسین را بر اساس آنچه محمد بن جریر طبری روایت کرده تحلیل کرده است. او در تحلیل اسطوره‌شناختی‌اش کوشیده درک دقیق‌تری از واقعه عاشورا ارایه کند و همچنین تلاش کرده نشان دهد از ساختارگرایی لوی استروس تا چه حد می‌توان به رویدادهای صدر اسلام نگریست.

خلاصه کتاب واقعه عاشورا

«هر ماجرایی را که پیش‌زمینه‌ای تاریخی در یک سنت دینی دارد و کارکرد آن در حیات مومنانِ به آن سنت دینی چیزی بیش از صرف اطلاعات تاریخی است می‌توان همچون اسطوره قلمداد کرد. بدین‌معنا که می‌توان با روش‌های اسطوره‌شناسی، که دانش و شاخه‌ای از مردم‌شناسی و علوم وابسته به آن است، آن را بررسی و تحلیل کرد. ماجرای عاشورا و شهادت امام حسین، امام سوم همه شیعیان با فرقه‌های گوناگونشان، هر دو این خصوصیت‌ها را دارد؛ یعنی در وهله اول پیش‌زمینه‌ای تاریخی دارد؛ بدین‌معنا که می‌دانیم در تاریخی مشخص، فردی به نام حسین‌بن‌علی که نوه رسول خدا و از محبوب‌ترین افراد نزد او بود، طی جنگی در یک نقطه مشخص جغرافیایی کشته شد... از سوی دیگر، واقعه عاشورا –دست‌کم در سال‌های بعد- تمایز شیعه از دیگر مسلمانان را تشدید کرد و در گذر قرن‌ها برای شیعیان جنبه‌های هویتی یافت.»

درباره تورستن هیلن نویسنده کتاب واقعه عاشورا

تورستن هیلن، تاریخ‌نگار و نویسنده معاصر سوئدی، دانشیار رشته دین‌پژوهی در دانشگاه دالارنا سوئد است. او در سال 2007 با نوشتن رساله واقعه عاشورا از دانشگاه اپسالای سوئد مدرک دکتری دریافت کرده است. پژوهش‌ها و مطالعات او در زمینه تاریخ اسلام و به طور خاص دوران متقدم تاریخ تشیع است، اگرچه مقالاتی نیز درباره اسلام معاصر نوشته است. از این نویسنده تاکنون اثر دیگری به فارسی منتشر نشده است.

کتاب واقعه عاشورا برای چه کسانی مناسب است؟

رساله واقعه عاشورا به پژوهشگران و دانشجویان و علاقه‌مندان به مطالعات مردم‌شناسی و اسطوره‌شناسی و همچنین تاریخ اسلام و تشیع پیشنهاد می‌شود.