چرنوبیل - از آخرالزمان هسته ای تا فروپاشی شوروی

کتاب «چرنوبیل» نوشت? سرهی پلوخی
پژووهشی تاریخی در فاجع? اتمی چرنوبیل و ریشه‌ها، تبعات، پیامدها و تأثیرات آن. کتاب «چرنوبیل: از آخرالزمان هسته‌ای تا فروپاشی شوروی»، با عنوان اصلی Chernobyl: The History of a Nuclear Catastrophe، چنانکه سرهی پلوخی، نویسند? کتاب، خود در پیشگفتار آن تأکید می‌کند «در واقع نخستین تاریخ جامع فاجع? چرنوبیل از زمان انفجار رآکتور هسته‌ای تا بستن نیروگاه در دسامبر سال 2000 و مراحل نهایی تکمیل حفاظ ایمنی جدید روی رآکتور آسیب‌دیده در می 2018 است.»
فاجع? چرنوبیل امروزه به یکی از نمادهای پنهان‌کاری‌ها و ناکارآمدی‌های نظام‌های سیاسی استبدادی و توتالیتر و عواقب هولناک و مرگبار این پنهان‌کاری‌ها و ناکارآمدی‌ها بدل شده است. سرهی پلوخی در کتاب «چرنوبیل»، ضمن واکاوی و روایت این فاجعه، براساس اسناد و مدارک و شواهد مربوط به آن، ریشه‌ها و علل بروز آن را نیز بررسی می‌کند و همچنین به پیامدها و تأثیرات فاجع? چرنوبیل می‌پردازد و به تکرار چنین فاجعه‌ای در جاهایی که زمینه‌های بروزش در آن‌ها وجود دارد هشدار می‌دهد.
کتاب «چرنوبیل» همچنین روایتی است از سرگذشت آتش‌نشانان و دانشمندان و سربازانی که در زمان وقوع فاجع? چرنوبیل از هیچ تلاشی برای مهار و به حداقل رساندن خسارت‌های آن فروگذار نکردند.
متن اصلی کتاب «چرنوبیل» اولین بار در سال 2018 منتشر شده است.

مروری بر کتاب «چرنوبیل»
سرهی پلوخی در کتاب «چرنوبیل» چگونگی وقوع فاجع? هسته‌ای در چرنوبیل و تلاش برای مهار آن را، با جزئیات و ارجاع به آنچه حاضران در صحن? این فاجعه و دست‌اندرکاران مهار آن به یاد می‌آورده‌ و نقل کرده بوده‌اند، روایت می‌کند و به ابعاد گوناگون این فاجعه و تأثیرات آن و واکنش‌ها در قبال آن می‌پردازد. او در این کتاب، با گزارشی جزئی‌نگران? از فاجع? چرنوبیل، ما را با خود به دل این حادث? هولناک و به میان کسانی می‌برد که تلاش می‌کردند انفجار در نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل و عواقب مهلک و آسیب‌زای آن را مهار کنند و به حداقل برسانند.
در کتاب «چرنوبیل» همچنین تصویری از اوضاع سیاسی نابسامان روسی? شوروی در دورانی که فاجع? چرنوبیل در آن رخ داد ارائه شده و به عوامل فروپاشی شوروی، کمی بعد از فاجع? چرنوبیل، پرداخته شده است.
مخفی‌کاری در مواجهه با حادث? هولناک و مرگبار چرنوبیل و واکنش مقامات شوروی به این حادثه نیز از جمله موضوعاتی است که در کتاب «چرنوبیل» به آن پرداخته شده است. پلوخی همچنین در کتاب «چرنوبیل» به جهانیان هشدار می‌دهد که مبادا چنین فاجعه‌ای باز در جایی از دنیا تکرار شود چون به باور او هستند کشورهایی که امکان وقوع فاجعه‌ای نظیر فاجع? چرنوبیل در آن‌ها وجود دارد.
کتاب «چرنوبیل» از پیشگفتار، مقدمه، بیست و یک فصل که در شش بخش تنظیم شده، مؤخره و یادداشتی بر آثار و سنجش تشعشع تشکیل شده است.
«افسنتین»، «دوزخ»، «بر فراز آتشفشان»، «دشمن نامرئی»، «مکافات» و «دوران جدید» عنوان‌های بخش‌های کتاب «چرنوبیل» هستند.
فصل‌های بیست‌ویک‌گان? کتاب «چرنوبیل» عبارتند از: «کنگره»، «در مسیر چرنوبیل»، «نیروگاه»، «شب جمعه»، «انفجار»، «آتش»، «انکار»، «کمیت? عالی»، «هجرت»، «مهار رآکتور»، «سکوت مرگ‌بار»، «منطق? ممنوعه»، «سندرم چین»، «شمار قربانیان»، «مشاجره»، «تابوت سنگی»، «جنایت و مکافات»، «محدودیتِ نویسندگان»، «انقلاب هسته‌ای»، «اتم مستقل» و «حفاظ جهانی».
در بخشی از کتاب «چرنوبیل» می‌خوانید: «کودکانی که صبح 27 آوریل در پریپیات شن‌بازی می‌کردند، تنها کسانی نبودند که چیزی از پرتوزایی نمی‌دانستند. برای بزرگ‌سالان نیز که از حادثه و پیامدهای آن بیشتر مطلع بودند، ماد? زردرنگ دانه‌دانه به‌شدت جذاب به‌نظر می‌رسید. به فاصل? حدود 600 متر از ادار? مرکزی حزب پریپیات که هیئت دولت جلسات خود را آنجا برگزار می‌کرد، تپ? شنی بزرگی به چشم می‌خورد که برای ساخت‌وساز در نظر گرفته بودند. می‌شد سه مرد را که حدوداً چهل‌ساله بودند، از پنجره‌های آپارتمان مجاور دید؛ لباس یکی از آن‌ها نشان می‌داد که ژنرال است و بقیه کت‌وشلوار اداری گران‌قیمت به تن داشتند و برای پر کردن کیسه‌هایی که با خود آورده بودند، مشغول بیل زدن به تل شن بودند. سه نفری که به شن بیل می‌زدند، عرق می‌ریختند و لباس‌هایشان کثیف و کثیف‌تر می‌شد؛ اما تعداد کیسه‌های پر هم افزایش می‌یافت.
ژنرال مذکور، نیکولای آنتوشکین، رئیس ستاد فرماندهی نیروی هوایی ناحی? کیِف و افسر فرمانده یگان هلیکوپتر بود که اوایل صبح، میدان مقابل ادار? مرکزی حزب را به محل فرود تبدیل کرده بود. دو مردی که کت‌وشلوار به تن داشتند، الکساندر مِشکوف، معاون‌اول وزارتخان? صنایع هسته‌ای که تخت فرمان یِفیم اسلاوسکی قدرتمند بود و گنادی شاشارین، سرمهندس هیئت‌مدیر? نیروی هسته‌ای وزارتخان? انرژی و برق‌رسانی شوروی بودند. کیسه‌شن‌ها را پر می‌کردند تا هلیکوپترهای آنتوشکین در دهان? رآکتور آسیب‌دیده بیندازند، درزهای آن را ببندند و انتشار را متوقف کنند.
شب گذشته تصمیم گرفته بودند انداختن کیسه‌های شن را آغاز کنند، اما اجرای آن تا سپیده‌دم 27 آوریل به تعویق افتاد. زمان نیاز بود تا خلبان‌های هلیکوپتر آنتوشکین وارد منطقه شوند، محوط? فرود را ایجاد و مسیرهای تقرب به رآکتور را شناسایی کنند. بعد از قرار گرفتن هلیکوپترها در موقعیت، ژنرال آنتوشکین از بوریس شربینا، یعنی رئیس هیئت دولت، خواسته بود برای پر کردن کیسه‌های شن و بارگیری آن‌ها در هلیکوپتر، افراد و تجهیزات فراهم کند؛ خلبان‌های او آماده بودند. شربینا خشم خود را مخفی نکرد. از خلبان‌های آنتوشکین خواست این کار را انجام دهند؛ این کار، مسئولیت هیئت نبود. آنتوشکین پاپی شد که کمک بیشتری نیاز دارد. شربینا به ژنرال گفت مِشکوف و شاشارین را ببرد و بگذارد آن‌ها کیسه‌های شن را پر کنند. مقامات ارشد از دستورات پیروی کردند. شاشارین به خاطر می‌آورد: "شِربینا خیلی بی‌حوصله بود. در حالی که موتورهای هلیکوپتر غرش می‌کرد، نعره زد که ما چقدر کارکنان مزخرفی هستیم و به درد نمی‌خوریم. ما را همچون گله می‌راند – هم? ما، وزرا، معاونان وزیر، ژنرال‌ها، چه برسد به بقیه – و به ما می‌گفت خوب بلدیم رآکتور را بترکانیم، اما وقتی به پر کردن کیسه‌های شن می‌رسد، به‌دردنخوریم."
شِربینا قضیه را مانند اربابی مستبد و باستانی اداره می‌کرد. تا صبح 27 آوریل، از شوک و بلاتکلیفی پیشین درآمده بود که نمی‌توانست بفهمد چه شده است و برنام? عملی نداشت. آن زمان با هدف روشنی که پیش رو داشت، شیو? قلدران? خود را در مدیریت افراد و اوضاع برگزیده بود. این همان سبک و سیاق قدیمی و اثبات‌شد? تا کردن با زیردستان بود؛ مدیران استالین این روش را در صنعتی‌سازی و فشارهای اشتراکی‌سازی اجباری ده? 30 میلادی اتخاذ کرده بودند. روش کار، زورگویی به زیردستان و وادار کردن آن‌ها به اطاعت و سپس تقاضای برآورده کردن سهمیه‌های تولیدی غیرواقع‌گرایانه بود.»
کتاب «چرنوبیل: از آخرالزمان هسته‌ای تا فروپاشی شوروی» با ترجم? سید پوریا حسینی در انتشارات طرح نو منتشر شده است.

دربار? سرهی پلوخی، نویسند? کتاب «چرنوبیل»
سرهی پلوخی (?????? ??????)، متولد 1957، مورخ و پژوهشگر اوکراینی و استاد تاریخ اوکراین و مدیر مؤسس? تحقیقات اوکراین در دانشگاه هاروارد است. پلوخی دوبار برند? جایز? خان? کتاب پوشکین شده است. از آثار او می‌توان به «امپراتوریِ گم‌شده»، «دروازه‌های اروپا» و «آخرین امپراتوری» اشاره کرد.

رتب? کتاب «چرنوبیل» در گودریدز: 4.22 از 5.