آن سوی اصل لذت (پل فیروز)

کتاب «آن‌سوي اصل لذت» اثر زيگموند فرويد
مقاله‌اي بلند، مهم و کلاسيک از زيگموند فرويد. کتاب «آن‌سوي اصل لذت» ترجمه‌اي است از يکي از مقالات مشهور فرويد که اولين بار در سال 1920 با عنوان Jenseits des Lustprinzips به زبان آلماني منتشر شد. مقال? «آن‌سوي اصل لذت»، که عنوان انگليسي آن Beyond the Pleasure Principle است، نقط? عطفي در سيرِ انديش? فرويد و رويکرد نظري او در روانشناسي و روانکاوي به حساب مي‌آيد.
فرويد، که تا پيش از رسيدن به ديدگاهي که در مقال? «آن‌سوي اصل لذت» آن را مطرح کرده به ران? اروس و سيطر? غريز? جنسي بر فعاليتهاي انسان و هدايت رفتارهاي او معتقد بود، در مقال? «آن‌سوي اصل لذت» از رانه‌اي ديگر پرده‌برداري مي‌کند که در تقابل و کشمکش با ران? اروس قرار دارد و به همان اندازه و چه‌بسا نيرومندتر عمل مي‌کند و اروس را تحت سيطر? خود مي‌گيرد. اين رانه، همان ران? مرگ يا تاناتوس است.

مروري بر کتاب «آن‌سوي اصل لذت»
کتاب «آن‌سوي اصل لذت» شرح علميِ مبارزه و کشمکش پيچيده ميان دو رانه در انسان است: ران? مرگ و ران? زندگي. به بياني ديگر، فرويد در «آن‌سوي اصل لذت» از جدال عشق و مرگ يا زندگي و مرگ سخن مي‌گويد و از اينکه انسان در نهايت ميل به مرگ و سکون دارد و اين ميل، از ساختار بيولوژيکي و سلولي بدن او سرچشمه مي‌گيرد.
فرويد در مقال? «آن‌سوي اصل لذت» براي اولين بار از ران? مرگ و نقش و اهميت آن در زندگي آدمي سخن مي‌گويد و نشان مي‌دهد که اين ران? ويرانگرانه و نابودگر که مي‌خواهد هم? تکاپوها را به جانب سکون و مرگ سوق دهد و انسان را به حالت نخستينِ پيش از زندگي، يعني به حالت بي‌جان، بازگرداند، به چه نحوي در آدمي عمل مي‌کند و رفتارهاي او را شکل مي‌دهد و سازوکار آن چگونه است و از کجا نشأت مي‌گيرد و چه تأثيري بر رَوَند زندگي انسان دارد و نشانه‌هاي آن را در کدام رفتارهاي آدمي مي‌توان يافت.
مقال? «آن‌سوي اصل لذت» به ما مي‌گويد که اگر ران? زندگي و غريز? جنسي يا اروس، آن‌گونه که فرويد پيش‌تر و قبل از نوشتن «آن‌سوي اصل لذت» تبيين کرده است، خلاقيت و هماهنگي و رابط? جنسي و توليد مثل و بقا و حفظ خود و شور زندگي را در ما پديد مي‌آورد، درعوض، ران? مرگ يا تاناتوس، در تقابل با ران? اروس، ما را به جانب تخريب و تکرار و پرخاشگري و اجبار و خودويرانگري و نابودي سوق مي‌دهد و اين ران? ويرانگر، که با مرگ در پيوند است و مرگ‌خواهي ما از آن نشأت مي‌گيرد، اصل لذت را نيز به خدمت خود مي‌گيرد.
فرويد با انتشار مقال? «آن‌سوي اصل لذت» تحول و تجديد نظري بزرگ و بنيادين در نظري? خود ايجاد کرد و پاي رانه‌اي تازه را در رفتارهاي آدمي به ميان کشيد.
فرويد در مقال? «آن‌سوي اصل لذت» از جدال اروس و تاناتوس مي‌گويد و با استدلا‌ل‌هاي زيست‌شناختي بر آن است که نشان دهد بدن انسان، به‌لحاظ زيست‌شناختي و کارکرد سلولي، ميل به بازگشت به حالت سکون و بي‌جانيِ اولي? قبل از شکل‌گيري ارگانيزم زنده را دارد و آرزوي مرگ و اميال تخريبي و ويرانگرانه در انسان از همين اجبار زيست‌شناختيِ ميل به بازگشت به سکون مي‌آيد.

دربار? زيگموند فرويد
زيگموند فرويد (Sigmund Freud)، متولد 1856 و درگذشته به سال 1939، عصب‌شناس و روان‌کاو اتريشي و بنيانگذار دانش روان‌کاوي است. فرويد يکي از تأثيرگذارترين متفکران بر ساحت‌هاي گوناگون هنر و فرهنگ و انديشه در قرن بيستم بوده است. او با پرداختن به قلمرو ناخودآگاه، عرصه‌اي تازه را در روان‌کاوي گشود که از محدود? روانشناسي و روان‌کاوي و روان‌درماني بسيار فراتر رفت و با حيطه‌هايي چون توليد هنري و ادبي و نيز تفکرات فلسفي و علوم سياسي و اجتماعي و... درآميخت. آراي فرويد باب تازه‌اي را در نقد هنري و ادبي گشود و تفسيري تازه از خلق هنري و ادبي ارائه داد. تأثير او را از جمله بر مکتب هنري و ادبي سوررئاليسم و آثار سوررئاليستي نقاشي و سينما و ادبيات مي‌توان ديد.
از آثار زيگموند فرويد مي‌توان به «سه رساله درباره نظريه جنسي»، «تفسير خواب»، «لئوناردو داوينچي»، «آينده يک پندار»، «تمدن و ملالت‌هاي آن» و «موسي و يکتاپرستي» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «آن‌سوي اصل لذت»
کتاب «آن‌سوي اصل لذت» با ترجم? محمد مبشري در انتشارات پل فيروزه و با همکاري مرکز خدمات روان‌شناختي سياووشان منتشر شده است. دکتر محمد مبشري، متولد 1334، مترجم و پزشک ايراني است. او فرزند زنده‌ياد اسدالله مبشري، وکيل دادگستري، قاضي، اديب، شاعر و مترجم ايراني و وزير دادگستري ايران در سال اول بعد از انقلاب و دوران نخست‌وزيري مهدي بازرگان، است.
از ترجمه‌هاي محمد مبشري مي‌توان به کتاب‌هاي «تمدن و ملالت‌هاي آن»، «درباب حکمت زندگي» و «تکنيک درمان در روانکاوي» اشاره کرد.
از مقال? «آن‌سوي اصل لذت» ترجمه‌هاي ديگري هم موجود است که از جمل? آن‌ها مي‌توان به ترجم? دکتر هوشمند ويژه اشاره کرد که با عنوان «فراسوي اصل لذّت» در انتشارات بهجت منتشر شده است. از اين مقاله، ترجمه‌اي هم به‌قلم يوسف اباذري و با عنوان «وراي اصل لذّت» در شمار? بيست‌ويکم مجل? «ارغنون» منتشر شده است.