کابوس های کارلوس فوئنتس

معرفی کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس، اثر حسن بلاسم، ترجمه نرگس قندیل زاده

«سلیم و همکارانش، مثل تمام روزهای سیاه دیگر، بیزار و بی‌حوصله بازار شلوغی را تمیز می‌کردند که یک کامیون بمب‌گذاری‌شده حمل بنزین در نزدیکی‌اش منفجر شده بود. در بازار، مرغ و سبزی و میوه و آدم همه با هم سوخته بودند. آن‌ها آهسته و محتاطانه جارو می‌کردند، مبادا تکه‌پاره‌هایی از بدن آدم‌ها را هم با خرابی‌ها بروبند.» این شروع کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس است. مجموعه داستانی که در همان ابتدا تلخی و ویرانی جنگ را به‌ صورت خواننده‌اش می‌کوبد و تصویری که ارائه می‌دهد ما را به یاد جنگ‌های خاورمیانه می‌اندازد. این کتاب مجموعه‌ای از دوازده داستان بسیار کوتاه است که در سری کتاب‌های جیبی نشر مد با ترجمه نرگس قندیل زاده به چاپ رسیده. از حسن بلاسم کتاب دیگری با نام «گالری اجساد» با چند داستان مشترک با این مجموعه در نشر چشمه چاپ شده بود و می‌توان با این آثار گفت او نویسنده‌ای است که روایتش تکان‌دهنده، آمیخته با سوررئالیسمی شرقی، گاهی شبیه به کابوس، اما به‌شدت واقعی و نزدیک به فضای تجربه شده جنگ است.

داستان های کابوس های کارلوس فوئنتس، که نام کتاب از عنوان اولین داستان این مجموعه آمده، از جنگ‌های عراق برگرفته شده است. بلاسم نویسنده‌ای عراقی است و این مجموعه را با حال و هوای جنگ‌های زیاد کشورش نوشته و شاید چیزی که بیشتر از این داستان‌ها در برابر مخاطب زنده می‌شود یک تلخی و ویرانی انسانی است که در تمام لحظات رمان، چه واقعی و چه غیرواقعی و کابوس‌هایش، تنیده شده است. تصویری از مردم سرزمینی که با وجود تمامی این روزهای سخت و جنگ‌ها و دوران پس از صدام در آن ماندند یا مجبور به مهاجرت شدند.

درباره کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس

حسن بلاسم شاعر است و تحصیلاتش در رشته سینماست. شناخت این دو حوزه باعث شده تا داستان‌های کوتاهش، همان‌طور که در کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس دیده می‌شود، از اثرات این دو خالی نباشد. غم انسان آسیب‌دیده و تصاویر عجیبی که می‌سازد از شعر و سینما بیرون آمده‌اند. در تمامی دوازده داستان کوتاه این مجموعه می‌توان رد پای نوعی اعجاب را در غم و ویرانی دید. کتاب درباره آثار و حواشی جنگ‌های بعد از دوران صدام است: کشته‌شدگان، سوگواران، ویرانه‌ها، تنهایان، مهاجران اجباری، گم‌شدگان، برهوت بعد از جنگ، زندگی‌های تازه‌ای که ردی از تازگی ندارند و تمامی این ویژگی‌ها که با روایت‌ها و ایده‌های عجیب پیوند خورده است.

عراق بعد از دوران صدام هم روزهای بهتری را ندید. مدام درگیر جنگ بود و آنقدر این مسئله در تاروپود زندگی مردم رفته بود که اغراق نیست اگر بگوییم فاجعه‌ای بزرگ در هر ثانیه از زندگی بهشان نزدیک بود. این چیزی است که در داستان های کابوس های کارلوس فوئنتس کاملاً پیداست: هیچ‌چیز نمی‌تواند لحظه‌ای آرام بگیرد، مگر تلخی و ویرانی. بلاسم درباره این داستان‌ها گفته است که این‌ها رئالیسم جادویی نیستند بلکه توهم‌های هولناک‌اند.

یکی دیگر از ویژگی‌های این داستان‌ها این است که یا در شروع آدم را متحیر می‌کنند، یا آنقدر از ابتدا آرام شروع می‌شود که خواننده پیش خودش فکر می‌کند این‌ داستان دیگر آن تلخی را ندارد ولی یک‌دفعه روایت کابوس‌وارش را شروع می‌کند. زبان او ساده است و شاید همین هم باعث می‌شود گاهی آدم از روایتش بترسد. گاهی حتی شبیه به شوخی یا لحظه‌ای کمدی بیان می‌شود، اما دائماً هول و ترس و بیچارگی و رنج است که به ذهن مخاطب حمله می‌کند. شاید نتوان این کتاب و داستان‌هایش را پشت‌سرهم خواند و بعد از پایان هر یکی، نیاز به نفس‌کشیدنی یا جدا شدن از فضای آن داریم و این به‌خاطر نثر قدرتمند و ادبیات و ذهن تصویرساز حسن بلاسم است.

خلاصه کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس

داستان کابوس های کارلوس فوئنتس، اولین داستان این مجموعه، درباره مردی است به نام سلیم که در زمان زندگی در عراق کارگر شهرداری بوده و به‌خاطر جمع کردن اجساد در حملات انتحاری و زندگی بسیار سخت و طاقت‌فرسایش در این کشور و جنگ‌های پی‌در‌پی تصمیم به مهاجرت می‌گیرد. او خانواده‌اش را رها می‌کند و مجبور می‌شود از راه مرز از عراق فرار کند و به‌سختی خودش را به کشور هلند می‌رساند. او در آنجا نامش را به کارلوس فوئنتس تغییر می‌دهد زیرا به‌خاطر چهره و پوستش نمی‌تواند نامی اروپایی روی خودش بگذارد و باید خودش را فردی از کشور کوبا یا مکزیک معرفی کند. در جمع‌های عراقی‌ها حاضر نمی‌شود تا تمام هویتش را پاک کند. با دختری هلندی ازدواج می‌کند و شغل جدیدی پیدا می‌کند، اما کم‌کم کابوس‌هایی که برآمده از تروماهایی که در کشورش تجربه کرد خودشان را در خواب‌ها و زندگی‌اش نشان می‌دهند و همه‌چیز را برایش به مرز جنون و ویرانی می‌کشانند.

این داستان یکی از داستان‌های این مجموعه است. هیچ‌کدام از آن‌ها از چنین تلخی‌هایی خالی نیستند و عنصر اعجاب و کابوس را در خودشان دارند.

مثلاً داستان پایانی این مجموعه، با نام «گودال»، که در زمان اعتصابات در عراق و جنگ‌های بی‌پایان ارتش می‌گذرد و شورش‌های بسیار شهر. داستان از جایی شروع می‌شود که شخصیت اصلی وسایلش را جمع کرده که از خانه‌اش فرار کند که می‌بیند چند تفنگ‌ به دست دنبالش کرده‌اند. او در حین فرار در گودالی می‌افتد که جنازه یک سرباز و یک پیرمرد زنده در آن هستند. پیرمرد ماجراهای عجیب خودش را دارد و می‌گوید سرباز یک روس است و تمام زندگی‌ خودش و سرباز را برای فراری تعریف می‌کند. شخصیت داستان متوجه می‌شود که پیرمرد از گوشت بدن سرباز غذا می‌خورد. پیرمرد به او می‌گوید این چرخه دنباله‌دار این گودال است و بعد از مرگ من تو هم از گوشت من خواهی خورد تا وقتی کس دیگری در حین فرار به این گودال بیفتد. مجموعه داستان کابوس های کارلوس فوئنتس با این روایت هولناک تمام می‌شود، اما مانند موضوع این داستان زنجیره خشونت این جنگ‌ها پایان‌ناپذیرند.

درباره نویسنده کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس، حسن بلاسم

حسن بلاسم در سال 1973 در بغداد به دنیا آمد اما او نیز مانند شخصیت‌های داستانش، یا شبیه به سلیم کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس، نتوانست شرایط کشورش را تحمل کند و مدام در فرار و زندان و محاکمه بود تا اینکه پنهانی کشورش را ترک کرد و خودش را به فنلاند رساند. او سینما خوانده و علاوه بر داستان‌نویسی شاعر نیز هست. داستان‌ها او به عربی نوشته شده‌اند و ترجمه آن‌ها از عربی به فارسی برگردانده شده. از او یک مجموعه داستان دیگر توسط نشر چشمه منتشر شد به نام گالری اجساد. فیلم‌های کوتاه او در جهان مشهورند و در اکران‌های جهانی دیده شده‌اند.

درباره مترجم کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس، نرگس قندیل زاده

نرگس قندیل زاده متولد 1345 در تهران است و مترجم زبان عربی است و تحصیلاتش نیز در رشته زبان و ادبیات عرب بوده. او داستان‌های کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس را از عربی به فارسی ترجمه کرده و توانسته هم روان بودن و هم زبان و فضای اعجاب‌انگیز داستان‌ها را به فارسی منتقل کند. چند عنوان از آثار او عبارت‌اند از: دروازه خورشید، اسفار سخن، دانوب خاکستری.

او همچنین تعدادی کتاب و مقاله درباره ادبیات عرب و یا در زمینه دانشنامه‌ها نیز منتشر کرده که از آثار ارزشمند برای پژوهش محسوب می‌شوند.

کتاب کابوس های کارلوس فوئنتس برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به دوست‌داران ادبیات عرب، ادبیات معاصر، ادبیات جنگ، داستان کوتاه، مجموعه داستان های جیبی، ادبیات سوررئال، رئالیسم جادویی، داستان های نوین عرب زبان، مفاهیم انسان‌شناسی و اجتماعی، و مفاهیم مرتبط با جنگ پیشنهاد می‌شود.