کتاب «بچههاي عموتام» نوشت? ريچارد رايت
قصههايي از رنج سياهان در عصر تاريک و مخوف تبعيض نژادي. کتاب «بچههاي عموتام»، با عنوان اصلي Uncle Toms Children، مجموعهاي از چند رمان کوتاه از ريچارد رايت است که همگي روايتگر گوشههايي از زندگي سياهپوستان در دوراني از تاريخ امريکا هستند که تبعيض عليه سياهان هنوز با شدت و خشونت اعمال ميشد و سياهان با بيرحمانهترين و تحقيرآميزترين رفتارها از جانب سفيدپوستان مواجه بودند.
ريچارد رايت در قصههاي کتاب «بچههاي عموتام» از خشونت عليه زنان و بچههاي سياهپوست مينويسد و از فقر و محروميت و احساس ترس و ناامني و نوميدي و استيصال و خشم و اندوه جامع? سياهپوست امريکا در دوراني که وقايع اين قصهها در آن ميگذرد.
کتاب «بچههاي عموتام» روايتي ادبي از تاريخ تبعيض نژادي و تحقير خشونتبار سياهپوستان توسط سفيدپوستان است؛ روايتي صريح و بدون روتوش که خشونت عليه سياهان را بدون هيچ پردهپوشي و با مهارت در قصهپردازي به تصوير ميکشد.
کتاب «بچههاي عموتام» همچنين از خلال روايت تحقير و خشونت و تبعيض عليه سياهان، گويي به نفسِ تحقير و تبعيض، فارغ از رنگ پوست و جغرافيا و زمان و مکان، نقب ميزند و اين برآمده از چيرهدستي ريچارد رايت در قصهپردازي است.
متن اصلي کتاب «بچههاي عموتام» اولين بار با چهار قصه در سال 1938 منتشر شد و سپس در سال 1940 با اضافه شدن يک جستار اتوبيوگرافيک، به نام «آداب جيم کرو زيستن»، به ابتداي آن و قصهاي به نام «ستار? روشن صبحگاهي» به آخرِ کتاب، تجديد چاپ شد.
کتاب «بچههاي عموتام» اولين کتاب منتشر شده از ريچارد رايت بود. عنوان اين کتاب ارجاعي دارد به رمان معروف «کلب? عمو تام» هريت بيچر استو که اولين رماني است که در نقد بردهداري نوشته شده است.
مروري بر کتاب «بچههاي عموتام»
ريچارد رايت قصهنويسي چيرهدست است و از همينرو در رمانهاي کوتاه او در کتاب «بچههاي عموتام» نه فقط با حقايق اجتماعي دربار? زيست سياهان در دوراني از تاريخ امريکا که تبعيض نژادي هنوز به بيرحمانهترين شکلش در اين کشور برقرار بود، که با قصههايي مواجهيم که هنرمندانه و ماهرانه نوشته شدهاند و عمق فاجعه و رنج و دردِ تبعيض و تحقير را نه فقط از طريق محتواي انساني و اجتماعيشان که با فرم و شيو? روايتشان به تصوير ميکشند.
ريچارد رايت در کتاب «بچههاي عموتام» گويي تجرب? زيستهاش را، بهعنوان يک سياهپوست، به تجرب? عام هم? انسانهاي تحقيرشده و تحت ستم و تبعيض، از کودکان گرفته تا زنان و مردان، پيوند ميزند و مختصات تحقير را ترسيم ميکند و همچنين خشم و استيصال انسانهاي تحقيرشده و تلاش آنها براي مقابله با اين تحقير و اعتراض به آن را.
در قصههاي کتاب «بچههاي عموتام» بهقول محمود کيانوش در مقدمهاش بر ترجم? فارسي اين کتاب، «همواره يک "قانون" هويداست و آن "حق نداشتن" سياهپوستان است.»
کتاب «بچههاي عموتام» با جستاري اتوبيوگرافيک با عنوان «آداب جيم کرو زيستن» آغاز ميشود که ريچارد رايت در آن زندگي و تجربهها و خاطراتش را روايت ميکند و آنچه را که از خشونت و تبعيض عليه سياهان ديده و دريافته و تجربه کرده است شرح ميدهد و حکايتهايي از رفتار تحقيرآميز سفيدپوستان با سياهان را نقل ميکند.
بعد از اين جستارِ خودزندگينامهاي، نخستين قص? کتاب «بچههاي عموتام» آغاز ميشود.
کتاب «بچههاي عموتام»، علاوه بر جستاري که به آن اشاره شد، حاوي پنج رمان کوتاه است که عبارتند از: «بيگبوي خانه را ترک ميگويد»، «در کران? رود»، «آواز سياه طولاني»، «آتش و ابر» و «ستار? روشن صبحگاهي».
دربار? ريچارد رايت، نويسند? کتاب «بچههاي عموتام»
ريچارد رايت (Richard Wright)، متولد 1908 و درگذشته به سال 1960، داستاننويس، شاعر، جستارنويس و روزنامهنگار امريکايي افريقاييتبار بود. رايت از معترضان و منتقدان تبعيض نژادي بود، اما در عين حال نابرابري و ظلم و تبعيض را فراتر از رنگ پوست و نژاد ميديد و در اين زمينه نگاهي وسيعتر از نگاه نژادي و بومي داشت و به نابرابري به عنوان پديدهاي جهاني نگاه ميکرد. او مدتي در جواني جذب حزب کمونيست شد اما نتوانست بايد و نبايدهاي حزبي و تنگنظريهاي ايدئولوژيک را تاب بياورد. طبق دستورالعمل حزب بخشي از ادبيات منحط قلمداد ميشد، اما ريچارد رايت ادبيات را گستردهتر از محدوديتهايي از اين دست ميديد و اين از جمله موارد اختلاف او با چپگراهاي امريکايي بود.
رايت دو بار ازدواج کرد و هر دو بار هم با زني سفيدپوست. او در دوراني که در امريکا زندگي ميکرد از طرف افبيآي و سيآياي تحت نظر بود. سرانجام نتوانست در امريکا بماند و نگاهها و برخوردهاي تحقيرآميز نژادپرستانه را تحمل کند. از همينرو در سال 1947 همراه همسر و دختر چهارسالهاش براي هميشه به فرانسه مهاجرت کرد و تبع? آنجا شد. دختر دومش در فرانسه متولد شد. در فرانسه با روشنفکران و نويسندگاني چون سيمون دوبووار، ژان پل سارتر، گرترود استاين، آندره ژيد و لئوپلد سنگور آشنا شد.
از ريچارد رايت آثار داستاني و غيرداستاني فراواني به جا مانده است که از جمل? آنها ميتوان به «خانهزاد»، «عطش امريکايي» و «تعطيلات وحشتزا» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «بچههاي عموتام»
کتاب «بچههاي عموتام» با ترجمه و مقدم? محمود کيانوش در انتشارات وال منتشر شده است. ويراست اول اين ترجمه اولين بار در سال 1349 در انتشارات نيل منتشر شده بود.
گفتني است که ترجم? محمود کيانوش از دو قص? «بيگبوي خانه را ترک ميگويد» و «آواز سياه طولاني» از کتاب «بچههاي عموتام» اولين بار در سال 1340 در دومين شمار? مجل? «کتاب هفته»، بهسردبيري احمد شاملو، منتشر شده است.
محمود کيانوش، متولد 1313 در مشهد و درگذشته به سال 1399 در لندن، شاعر، داستاننويس، نويسند? داستان کودک و نوجوان، روزنامهنگار، مترجم، منتقد ادبي و نمايشنامهنويس ايراني بود. او همسر پري منصوري، نويسنده و مترجم ايراني، بود و از سال 1975 در لندن ميزيست.
کيانوش از پيشگامان شعر منثور آهنگين است. او داراي ليسانس زبان و ادبيات انگليسي از دانشگاه تهران، از اعضاي شوراي کتاب کانون پرورش فکري کودکان و نوجوانان و مدتي هم عضو هيئت تحريري? مجل? «صدف» و نيز سردبير اين مجله بود. کيانوش همچنين بهمدت چهار دوره، سردبيري مجل? «سخن» را بهعهده داشت.
از محمود کيانوش آثار متنوع و متعددي در حوزههاي گوناگون، از شعر و رمان و قص? کوتاه و ادبيات کودکان گرفته تا ترجمه و نقد ادبي و نمايشنامه، منتشر شده است. او به دو زبان فارسي و انگليسي مينوشت.
از جمله آثار تأليفي محمود کيانوش ميتوان به مجموعه شعر «کتابِ دوستي»، مجموعه داستان «غصهاي و قصهاي»، رمان «حرف و سکوت»، نمايشنام? «از خون سياوش»، رمان نوجوان «خودنويس آبي و گل سرخ»، کتاب «نظم، فضيلت و زيبايي: تأملاتي در هنر و ادبيات» و «بردار اينها را بنويس، آقا! (خاطرات و نقد روشنفکري ادبي ايران، 1340 – 1360)» اشاره کرد.
کيانوش همچنين آثار بسياري را از ادبيات جهان به فارسي ترجمه کرده که بعضي از آنها عبارتند از: «مالون ميميرد»، «سير روز در شب»، «مرگ و دختر»، «عشق در ميان کومههاي يونجه»، «خانهي برناردا آلبا»، «بازگشت به زادبوم»، «جلاد» و «در انتظار بربرها».
