رمان «بوچان» اثر سوسهکي ناتسومه
رماني درباب تقابل سنت و مدرنيسم در دوران گذار ژاپن از روزگار قديم به عصر مدرن.
رمان بوچان، با عنوان اصلي ????? و عنوان انگليسي Botchan، يک رمان مفرح، طنزآميز و نقادانه درباب مواجه? فکر مدرن با باورهاي قديمي است.
سوسهکي ناتسومه در رمان «بوچان» تقابل افکار نو و تجددخواهانه با اخلاقيات مرسوم و محافظهکارانه و سنتي را دستماي? خلق رماني شيرين و خواندني قرار داده است.
رمان «بوچان» همچنين حاوي نقدي به درکِ سطحي از فرهنگ غرب در ژاپنِ دوران آغازين مدرنشدن است.
رمان «بوچان» يکي از محبوبترين رمانهاي ژاپني است. اين رمان را بسياري از ژاپنيها در دوران مدرسه خواندهاند.
متن اصلي رمان «بوچان» اولين بار در سال 1906 منتشر شده است.
مروري بر رمان «بوچان»
سوسهکي ناتسومه در رمان «بوچان» مواد خام داستاني خود را از تجرب? شخصياش از دوران تدريس در مدرسهاي در جزيرهاي دورافتاده در ژاپن فراهم آورده است و با استفاده از اين تجرب? شخصي از تجرب? عمومي هم? افراد متجددي نوشته است که رو در روي نظم تثبيتشدهاي قرار ميگيرند که بر پاي? فرهنگ و باورها و اخلاقيات قديمي بنا شده است.
در رمان «بوچان»، از خلال داستاني جذاب و سرگرمکننده، تصويري از دوراني از تاريخ ژاپن بهدست داده شده که اين کشور، براثر اصلاحات موسوم به «ميجي»، دستخوش تحولاتي اساسي شده بود و اين تحولات، که رنگوبويي غربي داشتند، با بافت فرهنگي و اجتماعيِ سنتي ژاپن در تعارض بودند. سوسهکي ناتسومه اين تعارض را در رمان «بوچان» با طنز و شوخطبعي و ريزبيني و نگاهي رندانه و نقادانه به تصوير ميکشد.
راوي و شخصيت اصلي رمان «بوچان» معلمي جوان و سرکش و ناسازگار با محيط اطراف خود است. او سرِ سازگاري با باورهاي تثبيتشده و جاافتاد? محيطي که در آن رشد کرده ندارد و از کودکي هم پسري شيطان و جسور و ناسازگار بوده و خانوادهاش چندان دل خوشي از او نداشتهاند. هم مادرش از دستش شکار بوده و هم پدر. مادرش پسرِ ديگرش را، که راوي از او بهعنوان آدمي آبزيرکاه ياد ميکند، به او ترجيح ميداده و پدرش هم معتقد بوده که او هيچوقت در زندگي چيزي نميشود و به جايي نميرسد.
تنها کسي که در رمان «بوچان» هواي راوي را دارد و به آيندهاش اميدوار است مستخدم? پير خان? آنهاست. راوي در کودکي مادرش و در نوجواني پدرش را از دست ميدهد. بعد از مرگ مادرش محبت مستخدم? پير به او دوچندان ميشود. او معتقد است که آيند? راوي درخشان است.
راوي رمان «بوچان» در جواني براي تدريس به جزيرهاي کوچک و دورافتاده در ژاپن ميرود و در آن جزيره بهعنوان معلم مدرسه مشغول به کار ميشود. اصل ماجراهاي رمان «بوچان» تازه از اينجا شروع ميشود. راوي سرکش و ناسازگار با عرف و سنتهاي جامعه، در مدرسه هم نميتواند خودش را با سيستم حاکم بر آنجا سازگار کند و هم با دانشآموزان و هم با معلمان به مشکل ميخورَد. سوسهکي ناتسومه تنشهاي راوي در مدرسه را در رمان «بوچان» با طنز و کنايه و شوخطبعي روايت ميکند و، ضمن نقل داستاني جذاب، با نگاهي انتقادي پت? جامعهاي ناساز و گرفتار رسومي مبتني بر ريا و دورويي و حقهبازي و دسيسهچيني را روي آب مياندازد.
اما راوي ناسازگار و سرکش رمان «بوچان»، پس از درگيريها و کشمکشهاي مختلف، سرانجام چه سرنوشتي پيدا ميکند؟ اين را با خواندن کاملِ رمان «بوچان» در خواهيد يافت.
دربار? سوسهکي ناتسومه، نويسند? رمان «بوچان»
سوسهکي ناتسومه (?? ??)، متولد 1867 و درگذشته به سال 1916، داستاننويس، پژوهشگر ادبيات بريتانيا و شاعر ژاپني بود. سوسهکي از آغازگران و از چهرههاي مطرح و مهم ادبيات مدرن ژاپن است. ريونوسوکه اکتاگاوا، که خود از چهرههاي برجسته و مشهور ادبيات مدرن ژاپن است، از شاگردان و پيروان سبک او بوده است.
سوسهکي در ژاپن ادبيات انگليسي خوانده و تحصيلاتش را در اين زمينه در لندن تکميل کرده بود و به ادبيات انگليسي بسيار تسلط داشت. او همچنين شيفت? ادبيات چيني بود.
سوسهکي، بعد از بازگشت از لندن، مدتي به تدريس در دانشگاه پرداخت اما از سال 1907، بهعنوان رماننويس، وارد همکاري جدي و حرفهاي با روزنام? «آساهي شيمبون» شد و رمانهايش را بهصورت دنبالهدار در اين روزنامه چاپ کرد.
رابط? ميان فرهنگ ژاپن و فرهنگ غرب، مبارز? مردم عادي با مشکلات اقتصادي، تضاد ميان وظيفه و ميل، تقابل وفاداري و ذهنيت جمعي و گروهي با آزادي و فرديت، انزواي فردي و بيگانگي و نيز صنعتيشدن پُرشتاب ژاپن از مضامين اصلي آثار سوسهکي ناتسومه هستند.
اهميت سوسهکي در ژاپن تا آنجاست که پرتر? او بين سالهاي 1984 تا 2004 نقشِ اسکناسهاي هزار يِنيِ ژاپن بود.
از آثار داستاني سوسهکي ناتسومه ميتوان به کتابهاي «من يک گربه هستم»، «بوچان»، «کوکورو»، «ده شب رؤيا» و رمان ناتمام «نور و تاريکي» اشاره کرد.
سوسهکي همچنين سرايند? اشعاري از نوع هايکو و کانشي است. بعد از مرگ او براثر زخم معده، مغز و معدهاش به دانشگاه توکيو اهدا و مغز او بهعنوان نمونه در آن دانشگاه نگهداري شد.
دربار? ترجم? فارسي رمان «بوچان»
رمان «بوچان» با ترجمه و مقدم? هاشم رجبزاده در انتشارات فرهنگ معاصر منتشر شده است. اساس اين ترجمه، متن انگليسي رمان بوده است.
هاشم رجبزاده، متولد 1320 در تهران، پژوهشگر، مترجم و مؤلف ايراني است. او داراي ليسانس حقوق و دکتراي حقوق علوم انساني از دانشگاه تهران است.
رجبزاده از متخصصان فرهنگ و ادبيات ژاپن است و در معرفي فرهنگ و تمدن ايران به ژاپن و فرهنگ و ادبيات ژاپن به ايرانيان سهمي بهسزا دارد و به همين مناسبت و نيز بهخاطر بيستوهفت سال تدريس بيوقف? ايرانشناسي و تدريس فارسي در دانشگاههاي ژاپن، در سال 1388 خورشيدي نشان گنجين? مقدس را از امپراتور ژاپن دريافت کرده است. او از سال 1361 تا 1392 استاد زبان و ادبيات فارسي دانشگاه مطالعات خارجي اوساکاي ژاپن بوده است.
رجبزاده همچنين از سال 1349 تا 1361 در وزارت امور خارج? ايران مشغول به کار بوده است.
از آثار تأليفي هاشم رجبزاده ميتوان به کتابهاي «تاريخ تجدد ژاپن» و «خواجه رشيدالدين فضلالله همداني» و از ترجمههاي او ميتوان به کتاب «گلستان ژاپني (تسُوره زوُره گوُسا)»، خلاص? کتاب «مِيجي، امپراتور ژاپن و دنياي او (1912 – 1852)» و رمان «سانشيرو» اشاره کرد.
رجبزاده همچنين تعداد زيادي از سفرنامههاي ژاپنيها به ايران را، با همکاري کينجي ئه اورا، به فارسي ترجمه کرده است.
از رمان «بوچان» ترجم? فارسي ديگري هم، با عنوان «باچان»، موجود است که مترجم آن پويان حسنآبادي و ناشرش نشر برج است.
