کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر» اثر ماشادو دِ آسيس
مجموعه داستاني که در آنها با نگاهي نقادانه کليشههاي خوشباورانه درباره علم و پيشرفت به چالش کشيده شده است. ماشادو د آسيس به جز رمانهايش که دليل اصلي شهرتاش هستند تعداد زياي داستان کوتاه نوشت که برخي از آنها در کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر» گرد آمده است.
در داستانهاي کتاب «روانکاو» ويژگيهاي اصلي جهان داستاني ماشادو د آسيس ديده ميشود. او در اين داستانها با پيوند رئاليسم و نگاهي روانکاوانه که درون شخصيتها را ميکاود، افسانههاي مربوط به پيشرفت و اعتماد کامل به علم را زير سوال برده است.
ماشادو د آسيس در اغلب آثارش رويکردي انتقادي نسبت به اجتماع و زمانهاش دارد و در داستانهاي گرآمده در کتاب «روانکاو» نيز اين ويژگي ديده ميشود.
در داستانهاي کتاب «روانکاو» با طنزي گزنده ارزشها و باورهاي طبقه متوسط برزيل به پرسش کشيده شده از جمله درباره ميل به مدرن شدن و تصورات اروپامحوري که ميخواهد در ظاهر مدرن باشد اما در باطن هنوز عقبمانده و رياکار است.
طنز داستانهاي کتاب «روانکاو» سبب شده که رويکرد تند و تيز داستانها در توصيف تيرگيهاي جامعه برزيل تلطيف شود و داستانها فضايي به دور از تيرگي پيدا کنند.
کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر» با ترجمه عبدالله کوثري ترجمه برگزيده جايزه کتاب سال در سال 1383 شده بود.
مروري بر کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر»
در قصههاي مجموعه داستان «روانکاو» هنر داستاننويسي ماشادو د آسيس ديده ميشود و وجهي ديگر از چيرهدستي او آشکار ميشود و آن به کارگيري شيوه ناگفتن است. در برخي از داستانهاي اين مجموعه و به طور خاص در «عشاي نيمهشب» ماشاد و د آسيس بيآنکه اصل مسئله را شرح دهد با اشاراتي بسيار مختصر خواننده را با عمق رابطه ميان دو انسان مواجه ميکند.
اولين داستان کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر» خود داستان «روانکاو» است. در اين داستان با نقد گزنده ماشادو د آسيس روبرو ميشويم که در آن هيچ بخشي از جامعه و هيچ طبقهاي از نگاه نقاد او در امان نيست.
خود داستان «روانکاو» را ميتوان داستاني بلند دانست که ويژگيهاي مهم داستاننويسي ماشادو د آسيس در آن ديده ميشود. اين داستان به نوعي روايتي نمادين است که در آن شخصيتي که در زندگي عشقياش با شکست و ناکامي روبرو شده به شکل ناخودآگاه به مقابله با اين ناکامي رو ميآورد. اين داستان را ميتوان تمثيلي از ديکتاتوريهايي دانست که کمي بعد در قرن بيستم سربرآوردند.
در داستان «روانکاو»، شخصيت اصلي داستان روانکاوي خوش اصل و نسب به نام سيمائو باکامارته است که در روزگاران قديم در شهر ايتاگوايي زندگي ميکرده است. وقايعنگاران اين شهر چنين ذکر کردهاند که او يکي از بزرگترين پزشکان در برزيل، پرتغال و اسپانيا بود. اين پزشک ماهر زماني در پرتغال زندگي ميکرده و در سن سيوچهار سالگي وقتي تصميم ميگيرد به برزيل و شهر زادگاهش ايتاگوايي بازگردد، پادشاه پرتغال تصميم ميگيرد که او را از تصميم بازگشت منصرف کند و در آنجا نگه دارد. پادشاه دو منصب به روانکاو پيشنهاد ميدهد تا او يکي را به ميل خود انتخاب کند: رياست دانشگاه کوئيمبرا و ديگري بازرس کل ادارات حکومتي. راونکاو اما با رعايت ادب اين پيشنهاد را رد ميکند و در پاسخ ميگويد: «علم تنها مقام و منصب من است و ايتاگوايي جهان من.»
پزشک داستان «روانکاو» به زادگاهش بازميگردد و و خودش را به تمامي وقف علم ميکند. او در آنجا در پي آسيبشناسي رواني همشهريانش ميافتد و براي اين منظور تيمارستاني تاسيس ميکند و نامش را خانه سبز ميگذارد. او وقتش را صرف مطالعه رفتار مردم ميکند و از بين آنها کساني را که خلاف خرد و اصول رفتار ميکنند به خانه سبز ميفرستد. حاصل مطالعات روانکاو عجيب است و سبب ميشود که در شهر حوادثي رقم بخورد.
علمباوري افراطي موضوعي است که ماشادو د آسيس در بسياري از آثار به نقد آن پرداخته است. در داستان «روانکاو» نيز همين مضمون تکرار شده و روانکاوي که اعتقادي خدشهناپذير به علم دارد با تصميمات عجيبش نظم شهر را يکسر برهم ميزند تا اينکه در نهايت به شورش بخشهايي از مردم شهر روبرو ميشود. تيمارستاني که روانکاو در شهر تاسيس کرده پس از مدتي موجب خشم مردم شده و آنها تصميم ميگيرند در مقابل آن بايستند حتي اگر متهم شوند که روبروي پيشرفت علم ايستادهاند.
مجموعه داستان «روانکاو» شامل دوازده داستان با اين عناوين است: «روانکاو»، «بازوان آن زن»، «آينه»، «در نهانخانه دل»، «ترکه عدالت»، «بازي حيوانات»، «عشاي نيمهشب»، «پدر در برابر مادر»، «آموزش جناب از ما بهتران»، «تعطيلات»، «شب درياسالار» و «آخرين خواست».
درباره ماشادو دِ آسيس نويسنده کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر»
ژواکيم ماريا ماشادو د آسيس شاعر و نويسنده مشهور برزيلي است که در سال 1839 در خانوادهاي تهيدست متولد شد و در 1908 از دنيا رفت. او نخست کارگر چاپخانه بود اما سرانجام به يکي از مهمترين چهرههاي فرهنگي برزيل تبديل شد و بنيانگذار و رئيس دايمي فرهنگستان برزيل شد. ماشادو دِ آسيس در دوراني که در چاپخانه کار ميکرد با شوقي فراوان هر کتابي را که به دستش ميرسيد ميخواند و اين سبب شد که او دانش زيادي در ادبيات و هنر و فلسفه کسب کند. او کار در دنياي چاپ را با حروفچيني و تصحيح آغاز کرد و سپس نويسنده ستون در صفحه حوادث روزنامهها شد. او پيگيرانه ميخواند و مينوشت و ميتوان گفت در همه عرصههاي ادبيات آثاري منتشر کرده است: رمان، داستان کوتاه، شعر، نمايشنامه و روزنامهنگاري و نقدنويسي. عمده شهرت ماشادو به سه رمان او مربوط است: «خاطرات پس از مرگ براي کوباس»، «کينکاس بوربا» و «دن کاسمورو». ماشادو يکي از مهمترين رماننويسان امريکاي لاتين است. مجموعه آثار او شامل سي و يک جلد است که چاپ اول آن در 1936 منتشر شد. «دن کاسمورو»، «خاطرات پس از مرگ براس کوباس»، «کينکاس بوربا»، «کليساي شيطان»، «روانکاو و داستانهاي ديگر» برخي از آثار ماشادو دِ آسيس است که به فارسي ترجمه شدهاند.
درباره ترجمه کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر»
کتاب «روانکاو و داستانهاي ديگر» با ترجمه عبدالله کوثري در نشر ماهي منتشر شده است.
عبدالله کوثري، متولد 1325 در همدان، از مهمترين و شناختهشدهترين مترجمان سالهاي اخير ايران است که آثار متعددي به خصوص در زمينه ادبيات با ترجمه او منتشر شده است. کوثري پيش از آنکه به ترجمه بپردازد شعرهايي در نشريات مختلف منتشر کرده بود و درواقع به عنوان شاعر شناخته ميشد و حتي در ده شب گوته نيز شعر خوانده بود. کوثري تحصيلات دانشگاهياش را در رشته اقتصاد در دانشگاه ملي سابق سپري کرد و پس از آن مدتي براي تکميل زبان انگليسي به انگلستان رفت و پس از بازگشت به ايران در کتابخانه دانشگاه ملي به کار مشغول شد. او تا چند سال به عنوان مترجم و ويراستار با پژوهشگاهها و دانشگاهها همکاري داشت اما در سال 1359 با کنارهگيري از اين مشاغل به عنوان مترجم حرفهاي به کار مشغول شد و البته گاهي نيز به ويراستاري پرداخت. در کار ترجمه کوثري تمرکز ويژهاي بر ادبيات امريکاي لاتين داشته و تعدادي از شاهکارهاي نويسندگان امريکاي لاتين توسط او به فارسي برگردانده شدهاند. او جوايزي هم براي ترجمه کسب کرده است. «دن کاسمورو»، «حکومت نظامي»، «ايران، جامعه کوتاه مدت»، «ريچارد سوم»، «ائوريپيدس»، «سنکا»، «جنگ آخر زمان»، «سور بز»، «پوست انداختن» و «مرگ در آند» برخي از ترجمههاي عبدالله کوثري هستند.
