پیامبران بومی گرای ایران در سده‌های آغازین اسلام - شورش‌های دهقانی و زردشتیگری محلی

کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» نوشت? پاتريشيا کرون
برگي از تاريخ ايران بعد از اسلام. کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام: شورش‌هاي دهقاني و زردشتي‌گريِ محلي»، با عنوان اصلي The Nativist Prophets of Early Islamic Iran: Rural Revolt and Local Zoroastrianism، پژوهشي‌ست دربار? اوايل ورود اسلام به ايران و نوع مواجه? پيروان اديان بومي و محلي ايران با حمل? اعراب به اين کشور و ريشه‌ و ماهيت اديان به‌جا مانده از دوران ايران باستان و نقش و تأثير اين اديان در فرهنگ و جامعه و سياست و مذهب در دوران پس از ورود اسلام به ايران.
کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» از شورش‌هاي بومي و محلي‌اي در ايران سخن مي‌گويد که در قرون اول ورود اسلام به ايران پا گرفتند و به‌لحاظ عقيدتي ريشه در اديان پيش از اسلام داشتند؛ شورش‌هايي نظير شورش خرم‌دينان و سپيدجامگان و... .
کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» کتابي‌ست مرجع و مفيد و کارآمد براي ايرانشناسان و اسلام‌پژوهان. اين کتاب همچنين اطلاعاتي مفيد در اختيار کساني قرار مي‌دهد که در موضوعاتي چون طريقت گنوسي و تاريخ جنسيت و کمونيسم پيشامدرن تحقيق مي‌کنند.
متن اصلي کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» اولين بار در سال 2012 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام»
پس از حمل? اعراب به ايران و ورود اسلام به اين کشور، اگرچه دين اسلام به دين رسمي ايرانيان بدل شد و حکومتهاي اسلامي در ايران بر سر کار آمدند، اما اديان بومي و محليِ ريشه‌دار در ايران باستان يکسره از بين نرفتند و به انحاي مختلف به حيات خود در جامع? ايران ادامه دادند و در مواردي نقشي فعال و تأثيرگذار در سياست ايران ايفا کردند. کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» دربار? همين اديان به‌جا مانده از ايران پيش از اسلام در اوايل دوران اسلامي و شورش‌هايي است که پيروان اين اديان سردمدارشان بودند.
پاتريشيا کرون در کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» به نوع مواجه? پيروان اديان به‌جا مانده از ايران پيش از اسلام با حمل? اعراب مسلمان به اين کشور مي‌پردازد و واکنش ايرانيان به حمل? اعراب را، از منظر شورش‌هاي ديني دوران پس از ورود اسلام به ايران، مورد بررسي قرار مي‌دهد و از ماهيت اين شورش‌ها، ريشه و پيشين? باورهاي دينيِ پشت آن‌ها و نسبت و ربط اين باورها با دين زردشتي و نيز از تأثير اين باورها بر جامعه و سياست و فرهنگ ايران بحث مي‌کند.
در کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» نشان داده شده که چگونه برخي اديان بومي ايراني که در نواحي کوهستاني ايران رواج داشته‌اند در دوره‌هايي از تاريخ ايران گستره‌اي وسيع از اين کشور را در بر گرفته‌اند و تأثيراتي بنيادين بر سياست و حکومت در ايران پس از اسلام گذاشته‌اند.
در کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» هم از وجه سياسي اديان بومي ريشه‌دار در ايران باستان سخن رفته و هم از وجوه اجتماعي و فرهنگي اين اديان.
کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» از مقدمه، نوزده فصل و دو پيوست به نام‌هاي «شارون و خِداشيه» و «ويدنگرِن دربار? مراسمِ ازدواج ميتراييِ بابک» تشکيل شده است.
فصل اول کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام» درآمدي‌ست که در آن به موضوعاتي چون ايران در عصر اموي، انقلاب هاشمي و خرم‌ديني پرداخته شده است.
فصل‌هاي دوم تا نوزدهم کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام»، که در چهار بخش به نام‌هاي «قيام‌ها»، «دين»، «زنان و اموال» و «فرجام» تنظيم شده‌اند، عبارتند از: «جبال: سُنباذ، مسلميه»، «آذربايجان: بابک»، «خراسان: محمّره، خِداشيه، راونديه، حارثيه»، «سُغد و ترکستان: اسحاق»، «سُغد: مقنّع و سپيدجامگان»، «جنوب شرقي ايران: به‌آفريد، اُستاذسيس، و يوسفِ بَرم»، «ماهيت قيام‌ها»، «پيامد»، «خدا، هستي‌شناسي، باورهاي رستاخيزي»، «حلول»، «تناسخ»، «خوي، سازمان و سرشتِ کلي»، «انديشه‌هاي خرم‌ديني در منابع پيش از اسلام»، «زردشتي‌گري محلي و رسمي: آموزه‌ها»، «زردشتي‌گري محلي و رسمي در ميان عوام»، «مشارکت در زوجه»، «آرمان‌‌شهر و آخرتِ مزدکي» و «دين ايراني در برابر اسلام و در درونِ آن».

دربار? پاتريشيا کرون، نويسند? کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام»
پاتريشيا کرون (Patricia Crone)، متولد 1945 و درگذشته به سال 2015، استاد دانشگاه و مورخ دانمارکي بود. کرون متخصص تاريخ دوره‌هاي آغازين اسلام و از اعضاي مکتب رويزيونيست مطالعات اسلامي بود. او تدريس در دانشگاه‌هاي آکسفورد، کيمبريج و پرينستون را در کارنام? کاري خود داشت.
از آثار پاتريشيا کرون مي‌توان به کتاب‌هاي «تاريخ انديش? سياسي در اسلام»، «جامعه‌هاي ماقبل‌صنعتي: کالبدشکافي جهان پيشامدرن» و «مقنع و سپيدجامگان» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام»
کتاب «پيامبران بومي‌گراي ايران در سده‌هاي آغازين اسلام: شورش‌هاي دهقاني و زردشتي‌گريِ محلي» با ترجم? کاظم فيروزمند در نشر نامک منتشر شده است.
کاظم فيروزمند، متولد 1325 در تبريز و درگذشته به سال 1402، مترجم، نويسنده و ويراستارِ ايراني بود. از ترجمه‌هاي او مي‌توان به کتاب‌هاي «فرانکنشتاين يا پرومته‌ي نوين»، «وهم و واقعيت: پژوهش در خاستگاه‌هاي شعر»، «کريم‌خان زند»، «ديوان و قشون در عصر صفوي»، «آشنايي با برتراند راسل»، «آشنايي با مارکس»، «گزيد? مقالات اساسي کايه دو سينما»، «برآمدن اسلام»، «سلجوقيان»، «ايران در نخستين سده‌هاي اسلامي»، «پارتيان»، «بنيادهاي انديشه‌ي سياسي مدرن»، «فرهنگ ادبيات و نقد» و «بريتانيا و انقلاب مشروط? ايران» اشاره کرد.
کاظم فيروزمند همکاري با نشرياتي چون «رودکي»، «فردوسي»، «مهرنامه» و «بخارا» را هم، به‌عنوان مترجم، در کارنام? کاري خود داشت. از او همچنين مقالاتي تأليفي در مجلاتي چون «نگاه نو» و «تجربه» منتشر شده است.
فيروزمند دستي هم در داستان‌نويسي داشت و در سال 1356 مجموعه‌داستاني با عنوان «زمين مي‌لرزد» منتشر کرد.