پالتویی ها 14: مرگ در پاریس صادق هدایت

کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» نوشته و تدوينِ ناصر پاکدامن
سِيري در نامه‌ها و گفته‌هاي صادق هدايت و اقوالِ دوستان و آشنايان و اطرافيانش و اسناد مربوط به خودکشي و مرگ او. کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» کتابي‌ست دربار? سالها و روزهاي پاياني زندگي صادق هدايت و ماجراي خودکشي اين نويسند? بزرگ ايراني معاصر در پاريس.
ناصر پاکدامن در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» قطعاتي از نامه‌هاي صادق هدايت و نيز نوشته‌ها و گفته‌هايي از ديگران دربار? او و اسناد به‌جامانده دربار? خودکشي و مرگ او را کنار هم گذاشته و طوري آن‌ها را، به‌ترتيب تاريخي و همچون قطعاتي از يک پازل، کنار هم چيده است که تصويري از احوال دروني صادق هدايت در سال‌هاي پاياني زندگي او و آن‌چه در آن سالها و خصوصاً در روزهاي منتهي به مرگش بر او رفت و نيز تصويري از زمانه‌اي که او سالهاي پاياني عمرش را در آن زيست به‌دست آيد و بر راز خودکشي او، توسط اين قطعات، نوري تابانده شود.
در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» بخشي از زندگي و زمان? هدايت و رنجي که او از زمانه و شرايط ناساز اجتماعي و سياسي و فرهنگي زمانه‌اش بُرد و دست‌آخر به مرگش انجاميد و نيز چندوچون اين مرگ، به‌روايت اسناد و شواهد و گفته‌ها و نوشته‌ها، ترسيم شده است.

مروري بر کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس»
ناصر پاکدامن در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» علت اصلي خودکشي صادق هدايت را مسائل اجتماعي مي‌داند و از همين منظر در اين کتاب خودکشي هدايت را، به‌ميانجي نامه‌هاي خودش و نوشته‌ها و گفته‌هاي ديگران دربار? او و اسناد و مدارک و نوشته‌هاي مربوط به خودکشي او، زير ذره‌بين مي‌گذارد. پاکدامن در اين کتاب ابتدا تصويري از مشاهد? خود از هتلي در پاريس که هدايت مدتي از روزهاي پاياني زندگي‌اش را در آن گذراند ارائه مي‌دهد و آن‌گاه از خانه‌اي که هدايت، بعد از آن هتل، اجاره و در آن خودکشي کرد و از چندوچونِ خودکشي او، به‌نقل از منابعي که در اين باره وجود دارد، مي‌نويسد و سپس بحث و پرسش‌هايي را پيرامون مقول? خودکشي و دربار? صادق هدايت و خودکشي او پيش مي‌کشد.
بعد از توضيحات و مباحث مقدماتي نويسنده دربار? خودکشي هدايت و کلاً مقول? خودکشي و نيز توضيحاتي دربار? کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» و شيو? تنظيم مطالب اين کتاب، وارد بخش اصلي کتاب مي‌شويم که شامل قطعاتي‌ست که نويسنده آن‌ها را، به‌قصد ترسيم زندگي هدايت و دغدغه‌ها و رنج‌هاي او در چند سال پاياني عمرش، از سال 1326 تا فروردين 1330، کنار هم گذاشته است. اين قطعات شامل نامه‌هايي از صادق هدايت و نوشته‌ها و گفته‌هاي ديگران دربار? او و اسنادي ديگر است که همگي به باز? زماني‌اي که موضوع کتاب است تعلق دارند و به‌نحوي انتخاب و به‌ترتيب تاريخي کنار هم چيده شده‌اند که ما سِيرِ پيشرفت حس دلزدگي و نوميدي و افسردگي در هدايت و سرانجام تصميم او به خودکشي و عملي‌کردن اين تصميم را دريابيم و در ضمن به زمينه‌هاي سياسي و اجتماعي و فرهنگي‌اي که هدايت را به‌سمت خودکشي سوق دادند آگاه شويم و همچنين اطلاعاتي دربار? چگونگي خودکشي هدايت و پيدا شدن جسد او و مراسم تشييع‌جنازه‌اش در پاريس به‌دست آوريم.
در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» با هدايتي مواجهيم که اوضاع زمانه و اوضاع جهان او را رنج مي‌دهد، ناشران سرِ انتشار کتاب‌هايش و حق‌التأليف اين کتاب‌ها سرش کلاه گذاشته‌اند، کسي در وطن او را به‌عنوان نويسنده‌اي خلاق و چيره‌دست جدي نگرفته است، در ايران شغلي درست‌وحسابي و متناسب با مهارتش ندارد و حتي براي خروج از ايران و رفتن به فرانسه هم پيش پايش سنگ مي‌اندازند.
هدايت، چنانکه در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» مي‌بينيم، در سالهاي پاياني عمرش سخت افسرده و خسته و از همه‌چيز دلزده و نوميد است و حوصل? هيچ‌کس و هيچ‌چيز را ندارد و از شرايطي که در آن زندگي مي‌کند رنج مي‌برد و هم? اين‌ها سرانجام کارِ او را به خودکشي مي‌کشانند. در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» جامعه مقصر اصلي در مرگ هدايت است؛ جامعه‌اي که هدايت را از خود رانده و او را طرد کرده است. هدايتِ کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» سخت تنها و سرخورده از همه‌چيز و همه‌کس است. او را در روزهاي آخر عمرش در پاريس مي‌بينيم که سرگردان و خسته از جايي به جايي مي‌رود و به چيزي و کسي اعتنايي ندارد و هيچ شور و رمقي براي زيستن در وجودش نمانده است.
ابوالقاسم انجوي شيرازي، حسن شهيدنورايي، فريدون هويدا، بيژن جلالي، تقي تفضلي، تورج فرازمند و رحمت‌الله مقدم ‌مراغه‌اي از جمله کساني هستند که اقوالشان دربار? سالها و روزهاي آخر زندگي هدايت در کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» آمده است.
کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس» با توصيفي از خانه‌اي که هدايت در آن خودکشي کرد و کوچه‌اي که آن خانه در آن قرار دارد و نقل قولي از حبيب يغمايي دربار? صادق هدايت به پايان مي‌رسد.
در اين کتاب همچنين به انعکاس نه‌چندان چشمگير خودکشي هدايت در هفته‌نام? فرانسوي «اخبار ادبي» اشاره شده است.
کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس»، با مقدمه‌اي از محمد دهقاني، در انتشارات مان کتاب منتشر شده است.

دربار? ناصر پاکدامن، نويسنده و گردآورند? کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس»
ناصر پاکدامن، متولد 1311 در تهران و درگذشته به سال 1402، اقتصاددان، استاد دانشگاه و مؤلف ايراني بود. او داراي ليسانس حقوق از دانشگاه تهران و تحصيلکرد? اقتصاد در فرانسه بود و دکتراي اقتصاد داشت.
پاکدامن، پس از پايان تحصيلاتش در فرانسه و بازگشت به ايران، در دانشکد? اقتصاد دانشگاه تهران به تدريس پرداخت. او همچنين از اعضاي «کانون نويسندگان ايران» و از بنيانگذاران «سازمان ملي دانشگاهيان ايران» بود و در مبارزه با اختناق و سانسور در دوران حکومت پهلوي دوم نقشي به‌سزا داشت.
پاکدامن در سال 1360 از ايران به فرانسه مهاجرت کرد و براي هميشه مقيم آنجا شد و در فرانسه به تدريس در دانشگاه و ديگر فعاليت‌هاي فرهنگي پرداخت. او، به‌جز تأليف کتاب «صادق هدايت: مرگ در پاريس»، مجموعه‌اي از نامه‌هاي صادق هدايت به حسن شهيدنورايي را هم گردآوري و در کتابي با عنوان «هشتاد و دو نامه به حسن شهيدنورايي» منتشر کرد.
از ديگر آثار ناصر پاکدامن مي‌توان به کتاب «قتل کسروي» اشاره کرد.