مجمع الجزایر گولاگ 3 جلدی

معرفی کتاب مجمع‌ الجزایر گولاگ

روسیه استالینی و اردوگاه‌های کار اجباری در شوروی، به‌روایت الکساندر سولژنیتسین. کتاب مجمع الجزایر گولاگ، یک متن کلاسیک درباب تصفیه‌های هولناک استالینی و زندگی در اردوگاه‌های کار اجباری شوروی است. مجمع‌الجزایر گولاگ، نخستین بار در سال 1973 به زبان روسی و در سه جلد در فرانسه منتشر شد، اما طولی نکشید که این کتاب به‌صورت مخفیانه به روسیه شوروی راه یافت و به یکی از نمونه‌های کلاسیک ادبیات مخفی و زیرزمینی که «سامیزدات» نامیده می‌شد و در شوروی و دیگر کشورهای کمونیستی در برابر نظام توتالیتر قد علم کرده بود، بدل شد.

درباره کتاب مجمع ‌الجزایر گولاگ

الکساندر سولژنیتسین که خود تجربه تلخ و هولناک اسارت در اردوگاه‌های کار اجباری شوروی را که توسط سازمانی موسوم به «گولاگ» اداره می‌شد از سر گذرانده بود، در کتاب مجمع الجزایر گولاگ این تجربه را با تجربه دیگر زندانیان گولاگ و اسناد و مدارکی که در زمان نوشتن این کتاب به آن‌ها دست یافته بود درآمیخت و با طنزی تلخ، تصویری از حکومت وحشت و وضعیت هولناک اردوگاه‌های شوروی ارائه داد.

سولژنیتسین زمانی دست به نگارش مجمع‌الجزایر گولاگ زد که دنیا هنوز آن‌قدرها از آن‌چه در درون کشورهای کمونیستی می‌گذشت خبر نداشت و کمتر کسی می‌دانست که چه جنایت‌هایی در روسیه استالینی رخ داده و در اردوگاه‌های کار اجباری شوروی چه می‌گذرد. بنابراین کتاب مجمع الجزایر گولاگ یکی از اولین روایت‌های دست‌اول از تاریخ و گولاگ و عصر وحشت در شوروی است؛ روایتی که نویسنده در آن تجربه‌های مستقیم خود و دیگران از گولاگ را به‌مثابه یک داستان واقعی نقل کرده و کتابی پدید آورده که هم مستند است و هم دارای جذابیت‌های داستانی.

جلد اول مجمع‌الجزایر گولاگ آغاز سفر به دل تاریکی روسیه کمونیستی و آشنایی با نهاد «گولاگ» به‌عنوان نمودی از نظام مخوف شوروی است. در این مجلد از کتاب، وارد اردوگاه‌های کار اجباری می‌شویم و از دید جزئی‌نگر نویسنده به سیستمی پلیسی و آمیخته به هراس و سوءظن قدم می‌نهیم و محیطی را به تماشا می‌نشینیم که انباشته از ترس و تحقیر و ظلم و رنج و تجسم لگدمال شدن شأن انسانی است. سولژنیتسین در جلد اول مجمع‌الجزایر گولاگ از بازداشت و زندان و شرایطی که محبوسین گولاگ در آن به‌سر می‌بردند و اضطراب‌ها و نگرانی‌های آن‌ها و ظلمی که به آن‌ها می‌شده و آزارهایی که می‌دیده‌اند سخن می‌گوید و از طرز رفتار با زندانیان و چگونگی زندگی‌شان در اردوگاه.

جلد دوم کتاب مجمع الجزایر گولاگ، ضمن ادامه شرح پردرد نویسنده از آن‌چه در اردوگاه‌های شوروی می‌گذشت، در بر دارنده تاریخچه‌ای از اردوگاه‌های تجمیع در شوروی است. سولژنیتسین در این مجلد از مجمع‌الجزایر گولاگ توضیح می‌دهد که سنگ بنای گولاگ در اصل نه دوره استالین که قبل‌تر و از همان ابتدای انقلاب اکتبر 1917 روسیه و با به قدرت رسیدن لنین نهاده شد.

در جلد سوم کتاب مجمع الجزایر گولاگ هم، ضمن شرح شکنجه‌های هراس‌آوری که در اردوگاه‌های شوروی انجام می‌شد، نقل داستان کسانی از زندانیان گولاگ را می‌خوانیم که جسورانه تلاش کردند علیه عوامل گولاگ و خبرچینان و همدستانشان مقاومت کنند. این مجلد از مجمع‌الجزایر گولاگ همچنین حاوی مطالبی درباره سیستم قضایی ناعادلانه و فاسد و مخوف روسیه شوروی است؛ سیستمی که در آن صورت‌جلسه‌های دادگاه‌ها دستکاری می‌شد و قاضی‌ها به‌دلخواه و صلاح‌دید خود چیزهایی را از صورت‌جلسه‌ها حذف می‌کردند.

کتاب سه جلدی مجمع الجزایر گولاگ با ترجمه احسان سنایی اردکانی در نشر مرکز منتشر شده است. این ترجمه با یادداشت نویسنده بر ترجمه انگلیسی کتاب، که اساس ترجمه فارسی بوده، و نیز با مقدمه اَن اپلبام بر مجمع‌الجزایر گولاگ همراه است.

بخشی از کتاب مجمع ‌الجزایر گولاگ

«چطور باید به این مجمع‌الجزایز سربه‌مُهر رسید؟ ساعت‌به‌ساعت پرواز و کشتی و قطار دارد – اما دریغ از یک نشان و علامت که بگوید به کدام مقصد. منتها اگر بلیطش را بخواهی، تحویل‌داران باجه یا دفاتر مسافرتی در جوابت هاج و واج می‌مانند. از کلیت این مجمع الجزایر، یا هریک از جزایر بی‌شمار آن، نه چیزی می‌دانند و نه اصلاً شنیده‌اند.

کسانی که برای رتق‌وفتق امور عازم مجمع‌الجزایرند از طریق دوایر آموزش وزارت کشور به آنجا می‌رسند.

کسانی که برای نگهبانی عازم‌اند هم از طریق مراکز نظام‌وظیفه احضار می‌شوند.

و کسانی هم که مثل من و شما، خواننده عزیز، به آنجا عازم‌اند تا که بمیرند، صرفاً و اجباراً از طریق بازداشت به آنجا می‌رسند.»

درباره الکساندر سولژنیتسین، نویسنده کتاب مجمع ‌الجزایر گولاگ

الکساندر ایزایویچ سولژنیتسین، متولد 1918 و درگذشته به سال 2008، مورخ، جُستارنویس و داستان‌نویس روس و برنده جایزه نوبل ادبیات سال 1970 است. سولژنیتیسن یکی از بازماندگان اردوگاه‌های کار اجباری و از جمله منتقدان و مخالفان مشهور اتحاد جماهیر شوروی بود. انتقادات صریح او از کمونیسم و نظام شوروی نقش مهمی در آگاهی جامعه جهانی از اختناق در شوروی و خصوصاً آگاهی از اردوگاههای کار اجباری و شرایط این اردوگاه‌ها داشت. از آثار الکساندر سولژنیتیسن می‌توان به کتاب‌های «بخش سرطان» و «یک روز از زندگی ایوان دنیسوویچ» اشاره کرد.

کتاب مجمع ‌الجزایر گولاگ برای چه مخاطبانی مناسب است؟

خواندن کتاب مجمع الجزایر گولاگ را به همه علاقه‌مندان تاریخ و خاطره‌نگاری، خصوصاً آن‌ها که به مطالعه درباره توتالیتاریسم و تاریخ روسیه استالینی و اردوگاه‌های کار اجباری شوروی علاقه‌مند هستند پیشنهاد می‌کنیم.