خواب دایی جان

معرفی کتاب خواب دایی جان، اثر فیودور داستایفسکی، ترجمه عبدالمجید احمدی

داستایفسکی ده سال از زندگی‌اش را در زندان و تبعید در سیبری گذراند که از روزهای بسیار سختش در کار ادبی هم محسوب می‌شود. زمان بسیاری از نوشتن و ادبیات دور بود و کتاب خواب دایی جان را در همان شرایط نوشت که وقفه‌ای طولانی در کارش افتاده بود، اما زبان طنز کتاب، راوی عجیبش و داستانی که برایمان تعریف می‌کند به شیوه خودش از روزگار حکایت دارند و شبیه به یک رنج‌نامه شخصی نیست. در موقع انتشار این کتاب مشکلات مالی زیادی هم داشت و تازه از زندان بیرون آمده بود، اما برای کسی که تمام زندگی‌اش را برای نوشتن گذاشته بود این مسئله باید در گوشه‌ای از حیات کاری‌اش قرار می‌گرفت. او این وقفه را با رمانی درباره زن و مردی عجیب به پایان برد که شخصیت اصلی رمان خواب دایی جان هستند. روایت رمان با توضیف زن شروع می‌شود و پیچش‌های شخصیتی بسیاری دارد. همان اول بهمان می‌گوید که همه از این زن متنفرند و کسی دوستش ندارد و شخصیتش برای دیگران نیز جالب نیست. همین کنجکاوی اولیه را در مخاطبش برمی‌انگیزد تا ببیند چرا در همان ابتدای داستان با چنین زنی روبه‌رو شده است و اصلا دایی جان کجای این داستان قرار گرفته است. رمان دایی جان با ترجمه عبدالمجید احمدی از نشر مد منتشر شده است.

درباره کتاب خواب دایی جان

چه کسی می‌تواند استعداد شگفت‌انگیزش در طنز و هجو را چه در داستان و روایت و چه در شخصیت‌پردازی و زبان در کتابی بیاورد که بعد از ده سال رنج کشیدن در حبس و تبعید نوشته شده؟ بی‌شک داستایفسکی یکی از نویسندگان بزرگ روسیه و جهان است. او در یادداشت‌ها و نامه‌هایش هم گفته بود که در سال‌های پایان زندان مشغول نوشتن داستانی است که شخصیت‌های کمدی زیادی دارد و روایتش نیز خالی از طنز نیست. با اینکه او نویسنده قرن نوزدهم است اما بارها خوانندگان و منتقدان ادبی را به‌خاطر کنار گذاشتن سنت‌های کلاسیک رمان‌نویسی و بر هم زدن قواعد چهارچوب‌دار گذشته شگفت‌زده کرده بود. می‌توان گفت هجو و طنزی که در کتاب خواب دایی جان به کار برد یکی از همین نمونه‌های مدرن است و می‌توان بارها آن را خواند و از آن لذت برد.

یکی دیگر از ویژگی‌های این اثر روای داستان است که شاید نمونه‌اش را در کارهای دیگر او مانند شیاطین هم دیده باشیم. کسی که به شیوه سوم شخص داستان تعریف می‌کند، اما گاهی تبدیل به یک دانای کل می‌شود و دستمان را می‌گیرد و مانند یک راهنما به هرجا که بخواهد می‌برد. مثلا با یک جمله «کافی است نزدیک‌تر بیایید» به‌راحتی مکان عوض می‌کند و خواننده را در فضای دیگر و داستانی دیگر در چهارچوب کلی اثر می‌گرداند. پیچش‌های شخصیتی و داستانی از دیگر کارهایی است که او در رمان خواب دایی جان انجام داده. گاهی شبیه دوربین عمل می‌کند یا به شکل مستند می‌گوید ما الان در فلان اتاق هستیم یا در خانه فلانی هستیم، همان اتاقی که... و با این ترفند‌های جذاب و خطاب قرار دادن مخاطب شیوه‌ای تازه برای داستان‌گویی‌اش انتخاب می‌کند. این اثر خط داستانی و شخصیت‌های جالب و عجیبی نیز دارد. روایتی پرکشش و پر از جزئیات که فرصتی هستند برای قرار گرفتن در موقعیت‌های مختلف، زندگی‌های متفاوت و همراه شدن با شخصیت‌های چند‌‌بعدی که همیشه بخشی از بار روان‌شناسانه را نیز در آثار این نویسنده بر دوش می‌کشند.

خلاصه کتاب خواب دایی جان

رمان خواب دایی جان داستان مردی است که می‌خواهد خود را شبیه به جوانان جا بزند و ثروت و مال زیادی دارد. او وارد شهری می‌شود که توجه مردم آنجا را به خود جلب می‌کند. از طرفی در این شهر زنی زندگی می‌کند که در واقع داستان با توصیف او شروع می‌شود، این زن دختری جوان دارد و سعی می‌کند دخترش را به همسری این مرد درآورد تا با این ازدواج به مال و پول زیادی دست پیدا کنند. او دختری زیباست و عاشق مرد جوان و ساده‌ای که معلم مدرسه است. اما مادرش با حیله قصد دارد او را به همسری این پیرمرد در بیاورد. در انتها مرد متوجه این حیله می‌شود، زن از نیرنگش ناکام می‌ماند اما پیچش‌های داستانی همچنان ادامه دارند و مسئله به اینجا ختم نمی‌شود. نویسنده داستان خودش را شرحی بر برآمدن، نام یافتن و فروافتادن یک خانواده می‌داند. این رمان نیز مانند دیگر آثار او از اوج و شکوهی آغاز و به شکست‌های پی‌در‌پی و ماجراهایی که این تراژدی‌ها را به بار می‌آورند می‌رسد.

درباره نویسنده کتاب خواب دایی جان، فیودور داستایفسکی

فیودر داستایفسکی در سال 1821 در روسیه متولد شد و در 1881 درگذشت. زندگی پرفرازونشیبی را پشت ‌سر گذاشت و درست است که در زندگی شخصی‌اش بسیار ناموفق بود و همیشه در انزوا و شکست روزگار گذراند اما در زندگی ادبی‌اش آثاری ارزشمند و بزرگ خلق کرد. او با مشکلات عاطفی و مالی زیادی روبه‌رو بود که می‌توان اثرشان را در رمان‌هایش نیز مشاهده کرد. او به‌خاطر اعتیادش به قمار تمام زندگی‌اش را باخت. دو بار ازدواج کرد که ازدواجش با آنا به خاطر نامه‌هایی که به یکدیگر می‌نوشتند مشهور شد. او مدت‌ها از آنا دور بود، اما بعد از بازگشتش آنا کمک بسیار بزرگی در چاپ و نوشتن و انتشار کارهای داستایفسکی شد. او در جوانی عضو حلقه‌ای سیاسی شد و برای همین به زندان افتاد. ابتدا حکم اعدام گرفت و بعد با تجدیدنظر به ده سال تبعید در سیبری تبدیل شد. فرزند از دست داد و بیماری‌های فراوانی را تحمل کرد. بعد از بازگشت از زندان جهان او تغییر و آثار تازه‌ای خلق کرد. فیودر داستایفسکی بر اثر بیماری، درحالی‌که سه سال در رنج و عذاب بود، در آغوش آنا درگذشت. کتاب «خون می چکد هنوز» شرح زندگی عجیب او و کتاب «در جدال شک و ایمان» شرح تفکرات و نقدی بر آثار او هستند که از کتاب‌های مهم برای شناخت این نویسنده روس‌اند. از آثار مهم او می‌توان از این کتاب‌ها نام برد: جنایت و مکافات، ابله، شیاطین یا جن زدگان، قمار باز، برادران کارامازوف، نازنین و بوبوک، استنطاق، بیچارگان، یادداشت های زیرزمینی، شوهر باشی، رویای آدم مضحک، جوان خام، بانوی میزبان، شب های روشن، همزاد، رویای عمو جان، همیشه شوهر.

درباره مترجم کتاب خواب دایی جان، عبدالمجید احمدی

عبدالمجید احمدی در ترجمه آثار روسیه و ادبیات روس سابقه زیادی دارد و همچنین دو کتاب از داستایفسکی و چندین داستان کوتاه از او ترجمه کرده است. یکی از نکات مثبت در ترجمه‌های او شناخت زبان روسی و تجربه در این مسیر است که برگردان‌های فارسی‌اش را دقیق و روان کرده است. از ترجمه‌های مهم او می‌توان به این عنوان‌ها اشاره کرد: تأملات و مجادلات، استنطاق، جنگ چهره زنانه ندارد، پسران رویین، وی، نردبان یعقوب، رمان دست دوم.

کتاب خواب دایی جان برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب به دوست‌داران ادبیات روس، رمان‌های داستایفسکی، ادبیات قرن نوزده، رمان اجتماعی، ادبیات فلسفی، داستان‌های روان‌کاوانه، رمان معمایی، ادبیات جنایی و رمان عاشقانه و طنز در ادبیات پیشنهاد می‌شود.