تاملات ابزاری (اختران) - نیم نگاهی به پروژه فکری جواد طباطبایی

کتاب تاملات ابزاري بررسي و نقد برخي از نظرات سيد جواد طباطبايي است که در کتاب تاملي درباره ايران نگاشته است. ديدگاه طباطبايي در سه مجلد «ديباچه اي بر نظريه انحطاط ايران»، «مکتب تبريز» و «نظريه حکومت قانون در ايران» آورده شده و به ابعادي از دگرگوني تفکر سياسي در عصر مشروطه مي‌پردازد. همانطور که قاضي‌مرادي در عنوان فرعي کتاب تاملات ابزاري نيز آورده، نظرش اين است طباطبايي در اين دو جلد به عناصر پروژه فکري پرداخته‌است.
دو عنصر اصلي «پروژه» طباطبايي درباره‌ي تحولات سياسي و فکري عصر مشروطه که همان عاملان سياسي و ساختار نظري است در کتاب «تاملات ابزاري» مورد بررسي قرار گرفته‌اند.
در بخشي از کتاب تاملات ابزاري مي‌خوانيد:
از نظر طباطبايي تاريخ روشنفکري ايران «به عنوان تاريخ انديشه» و نه مثلا «تاريخ تحولات سياسي»، «تاريخ عدمي است». زيرا که در خود حامل دو بي اعتنايي است: بي اعتنايي به مباني نظام سنت قدمايي و بي اعتنايي به انديش? تجدد. اما در اين مرحله ي بعد از تأملات از نظر وي، در اين دو بي اعتنايي، وجه غالب بي اعتنايي به مباني نظري سنت قدمايي است. زيرا جريان روشنفکري «به سبب بي اعتنايي به نظام سنت قدمايي» نمي توانست «راه آغاز تاريخ انديش? جديد را هموار کند.»