زندگی جای دیگری است

زندگی جای دیگری است
آیا شعر همواره آزادی‌بخش، در سمتِ آزادی و متعلق به آزادی‌خواهان است و علیه استبداد و نهادهای سلطه‌گر یا می‌تواند علیه آزادی و خواستِ آزادی هم عمل کند؟ این یکی از مسائل اصلی‌ای است که میلان کوندرا در رمان زندگی جای دیگری است با خلق شخصیتی به نام یارومیل به آن می‌پردازد. یارومیل شاعری است که در جریان استقرار حکومت کمونیستی در کشورش پله‌پله از معصومیت به سمت شرارت پیش می‌رود و قریحه شاعری و روح حساس شاعرانه‌اش به میانجی سیطره کمونیسم با شَر پیوند می‌خورد. کوندرا در این رمان از زاویه‌ای متفاوت به شعر و شاعری می‌نگرد و برای طرح نگاه نقادانه‌اش درباره قابلیتِ همدستی‌ِ شعر با شَر از طنز کمک می‌گیرد. او مراحل استحاله هولناک یارومیل را همراه با مرور پیشینه او و شرایطی که در آن بار آمده است به تصویر می‌کشد. در این رَوَند شعر نیز به شعار استحاله می‌یابد و یارومیل شعار می‌نویسد و به دانشجویان دیکته می‌کند و دانشجویان شعارها را بر پارچه‌ها می‌نگارند. شعارهایی شبیه همانها که بیست سال بعد دانشجویان معترض فرانسوی بر دیوارهای سُربُن خواهند نوشت. در جایی از رمان یارومیل را می‌بینیم که شعار به دانشجویان دیکته می‌کند و خوشحال است که «نفوذ کلامش در اینجا جامه عمل پوشیده است» و «می‌داند که شعر مرده است تا از گورش بلند شود و تبدیل به هنر تبلیغاتی و شعارهایی شود که روی پارچه‌ها و دیوارهای شهر نوشته شده است».
زندگی جای دیگری است با ترجمه پانته‌آ مهاجر کنگرلو در نشر نو منتشر شده است.
درباره نویسنده: میلان کوندرا (- 1929)، نویسنده اهل چک.