کتاب «مغز و تاريخ» نوشت? لوچانو مکاچي
تحقيقي علمي – تاريخي درباب پژوهشهايي که در روسي? شوروي و نيز روسي? قرن نوزدهم دربار? نسبت و رابط? ميان مغز و ذهن صورت گرفته است. کتاب «مغز و تاريخ: رابط? پيکردشناسي و روانشناسي در پژوهشهاي شوروي»، با عنوان اصلي Cervello e storia. Ricerche sovietiche di neurofisiologia e psicologia و عنوان انگليسي Brain and history: The Relationship between Neurophysiology and Psychology in Soviet Research، پژوهشي است دربار? نظريات دانشمندان روسي دربار? کارکرد و عملکرد مغز و سازوکار آن و رابط? نوروفيزيولوژي و روانشناسي.
لوچانو مکاچي در کتاب «مغز و تاريخ» دستاوردهاي دانشمندان روسي? شوروي دربار? مغز و تحول عملکرد آن در تعامل با محيط و اجتماع و نيز پيشين? مطالعات روسها دربار? مغز و ذهن را در چشماندازي تاريخي و علمي مورد بررسي قرار ميدهد و سِيرِ تحول و تکوين اين مطالعات را در روسي? شوروي ترسيم ميکند.
کتاب «مغز و تاريخ» بر وجوهي از مطالعات درباب مغز و ذهن نور ميتاباند که در مطالعات غرب در اين باره مغفول مانده بوده است.
متن اصلي کتاب «مغز و تاريخ» اولين بار در سال 1977 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «مغز و تاريخ»
لوچانو مکاچي در کتاب «مغز و تاريخ» بر آن است که توجه عصبشناسان و روانشناسان غربي و کساني را که در غرب دربار? رابط? مغز و ذهن مطالعه و پژوهش ميکنند به وجهي از مطالعات مغزپژوهي و روانشناختي معطوف کند که در روسي? شوروي جريان داشته و نويسنده خود در دوران تحصيل و تحقيق در آن کشور در جريان آنها قرار گرفته بوده است.
کتاب «مغز و تاريخ» کتابي است که در آن از رويکردهاي تاريخي – فرهنگي در مطالعات مغز و ذهن در روسي? شوروي سخن رفته است و از اينکه دانشمندان روسي? شوروي به چه يافتههايي درباب نقش محيط و جامعه بر شکلگيري و تحول عملکرد مغز و شيو? سازماندهي آن دست يافته بودند.
در کتاب «مغز و تاريخ» از مغزي سخن ميرود که در مواجهه با محرکهاي بيروني صرفاً بازتابي عمل نميکند بلکه در جريان عملکرد خود و در تعامل با محيط و اجتماع تغيير مييابد و شکل عملکرد و سازماندهي آن در پيوند با محيط و جامعه است.
خاستگاه آگاهي در مغز از موضوعات مهمي است که در کتاب «مغز و تاريخ» به نظريات دانشمندان روسي? شوروي درباب آن پرداخته شده است.
نويسنده در کتاب «مغز و تاريخ» شرح ميدهد که سِيرِ مطالعات عصبشناختي و روانشناختي چگونه در روسيه شکل گرفت و پيش رفت و دستخوش تغيير و تحول شد و دانشمندان روسي? شوروي چگونه نظريات اولي? دانشمندان روس دربار? کارکرد مغز و ذهن را متحول کردند و نشان دادند که، برخلاف نخستين پژوهشهاي انجامشده در قرن نوزدهم در روسيه که البته چنانکه در کتاب توضيح داده شده در زمان خود پژوهشهايي مهم بودهاند، عملکرد مغز صرفاً عملکردي تابع قواعد فيزيک و شيمي نيست و مغز سازوکاري پيچيده دارد و در تعامل با محيط و جامعه تغيير و تحول پيدا ميکند.
يکي از موضوعاتي که در کتاب «مغز و تاريخ» به آن پرداخته شده مسئل? شکلگيري زبان و کارکرد زبان و نسبت آن با مغز و محيط است.
در کتاب «مغز و تاريخ» از مغز بهمثاب? ساختاري پيچيده که عملکرد آن، درعين فيزيولوژيک بودن، با تاريخ و فرهنگ در پيوند است سخن ميرود و از اينکه از دانشمندان روسي? شوروي چه چيزهايي درباب کارکرد مغز و ذهن و خاستگاه آگاهي ميتوان آموخت.
کتاب «مغز و تاريخ» از مقدمهاي بهقلم الکساندر رومانويچ لوريا، يکي از دانشمندان روس که در کتاب به نظريات و پژوهشها و يافتههاي او نيز پرداخته شده، و هفت فصل تشکيل شده است.
فصلهاي هفتگان? کتاب «مغز و تاريخ» عبارتند از: «نظريههاي روانتنکردشناختي»، «نظري? فعاليت عصبي ردهبالا»، «"جهشِ ديالکتيکي"»، «مکتب پاولوفي»، «پيکردشناسي، فرمانشناسي و روانتنکردشناسي»، «دستگاههاي کارکردي» و «مسأل? فرد».
آنچه ميخوانيد بخشي از مقدمهاي است که مکاچي خود بر ترجم? انگليسي کتاب «مغز و تاريخ» نوشته و در ترجم? فارسي اين کتاب نيز آمده است: «از پژوهش شوروي در پيکردشناسي و روانشناسي يک موضع نظري بنيادي طالع ميشود: ويژگيهاي پايهاي مغز انعطافپذيري آن و عملکرد کارآمد آن در تعامل با محيط است. سچنوف، پاولوف، برنشتاين و انوخين در پژوهشهاي خود به نقش فعالانهاي که مغز در تنظيم رفتار ايفا ميکند مرکزيت بخشيدند. لوريا، با ايد? مغز عملورز، استادانه سنت تنکردشناختي روسي و پژوهش معاصر پيکردشناختي و روانتنکردشناختي را به نظري? مارکسيستي کارکردهاي روانشناختي انسان پيوند زده است؛ نظريهاي که سرچشمههاي آن در آثار ويگوتسکي قابل رديابي است. مغز در سنت شوروي هميشه در قالب نسبتهايش با تاريخ سراسري اندامواره و فرد مورد ملاحظه قرار ميگيرد. همچنين مغز بهمنزل? ابزاري فعال و منعطف که انسان با آن در محيط طبيعي و نيز محيط اجتماعي رشد مييابد و زندگي ميکند در نظر آورده ميشود. ابعاد پيچيد? پويا و تاريخي مغز انسان رشتههايي است که پيشرفتهترين بخشهاي پژوهش شوروي را به هم ميپيوندد؛ اين رشتهها هدف محققان خود ما نيز هست و بايد باشد.»
کتاب «مغز و تاريخ: رابط? پيکردشناسي و روانشناسي در پژوهشهاي شوروي» با ترجم? اميرحسين نيکزاد، همراه با مقدمههاي نويسنده بر ترجمههاي فارسي و انگليسي کتاب و يادداشتي در معرفي لوچانو مکاچي، در نشر نو منتشر شده است. اساس اين ترجمه، متن انگليسي کتاب بوده است.
دربار? لوچانو مکاچي، نويسند? کتاب «مغز و تاريخ»
لوچانو مکاچي (Luciano Mecacci)، متولد 1946، روانشناس ايتاليايي و استاد سابق دانشگاه فلورانس است. او بيشتر بهعنوان پژوهشگر تاريخ روانشناسي و نيز نخستين کسي که بهنحوي تأثيرگذار آثار و ايدههاي لف ويگوتسکي، روانشناس روسِ دور? شوروي، را در غرب ترويج داد مشهور است.
مکاچي همچنين عضو هيئت تحريري? مجل? روانشناسي روسيه و اروپاي شرقي است.
از آثار لوچانو مکاچي ميتوان به کتابهاي «لغزشهاي فرويدي؛ تلفات روانکاوي از گرگمرد تا مرلين مونرو» و «کودکان بيسرپرست در روسي? شوروي (1917 – 1935)» اشاره کرد.
