تعهد و آزادی - مقالات ادبی-هنری

کتاب «تعهد و آزادي» اثر مصطفي رحيمي
مجموعه‌اي از مقالات ادبي و هنري و نقدهاي دکتر مصطفي رحيمي، به‌انتخاب و گردآوري عليرضا اسکندري. کتاب «تعهد و آزادي»، چنانکه در مقدم? عليرضا اسکندري بر اين کتاب توضيح داده شده، شامل تعدادي از مقالات و نقدهاي کتابي است که از دکتر مصطفي رحيمي در نشريات به چاپ رسيده بوده‌اند.
مصطفي رحيمي روشنفکري وارد به ادبيات کلاسيک و مدرن ايران و جهان بود. او ادبيات ايران و جهان را خوب مي‌شناخت و نسبت ميان آثار ادبي و هنري با زمانه و مسائل روز، به‌ويژه مسائل جهان سوم و به‌طور خاص‌تر مسائل جامع? ايران، يکي از دغدغه‌هاي اصلي او بود. مقالاتي که از او در کتاب «تعهد و آزادي» منتشر شده‌اند به‌خوبي گواه اين مدعاست.
مقالات کتاب «تعهد و آزادي» هم نقدها و مرورهايي از مصطفي رحيمي را شامل مي‌شود که او بر کتاب‌هاي مختلف ايراني و خارجي نوشته و هم مقالاتي را که به بحث دربار? يک موضوع اختصاص دارند.
کتاب «تعهد و آزادي» نمونه‌هايي خواندني از مرور کتاب را به ما عرضه مي‌کند.

مروري بر کتاب «تعهد و آزادي»
آنچه در کتاب «تعهد و آزادي» از مصطفي رحيمي گردآوري و منتشر شده است مقالاتي است که موضوعات و کتاب‌هايي مختلف را، از ادبيات کلاسيک و مدرن ايران و جهان، دربرمي‌گيرند و گستره‌اي از موضوعات مختلف و متنوع را به ما عرضه مي‌کنند.
بعضي مقالات کتاب «تعهد و آزادي» دربار? تئاتر و ادبيات نمايشي‌اند، بعضي راجع به ادبيات داستاني و بعضي راجع به شعر. در اين کتاب از اسطوره نيز سخن رفته است.
مصطفي رحيمي در مقالاتي که از او در کتاب «تعهد و آزادي» منتشر شده‌اند هم از شاهنام? فردوسي و شعر حافظ سخن مي‌گويد، هم از شعر شفيعي کدکني. او در اين کتاب، هم به تئاتر مدرن و آثار نمايشنامه‌نويساني چون بکت و يونسکو و آداموف و برشت مي‌پردازد، هم به نمايشنام? کلاسيک يونان باستان و ادبيات داستاني مدرن يونان.
آن‌چه هم? مقالات کتاب «تعهد و آزادي» را به‌هم ربط مي‌دهد نگاه نقادان? مصطفي رحيمي به موضوعات مورد بحث در اين مقالات و پرهيز از نگاه شيفته‌وار و ستايش محض و همچنين نگاه نقادانه به زمانه‌اي که اين مقالات در آن‌ها نوشته شده و جستجوي پيوند ادبيات و هنر با مسائل زمانه است. رحيمي در بحث از ادبيات کلاسيک نيز زمان? خود و دغدغه‌هاي زمان? خود را مدّ نظر دارد و معتقد است راز ماندگاري ادبيات کلاسيک در اين است که انسان امروز مي‌تواند خود و مسائل خود را در آن پيدا کند.
آن‌چه در مقالات کتاب «تعهد و آزادي» به‌طور خاص‌تر براي مصطفي رحيمي مطرح است، مسائل ايران و انسان ايراني در زمانه‌اي است که اين مقالات در آن نوشته شده‌اند. در کتاب «تعهد و آزادي» با نويسنده‌اي مواجهيم که براي ادبيات، تعهد و مسئوليت و رسالتي قائل است.
مقالات کتاب «تعهد و آزادي» در سه بخش با عنوان‌هاي «ادبيات خارجي»، «ادبيات داخلي» و «اسطوره» تقسيم‌بندي شده‌اند.
مقالاتي که در کتاب «تعهد و آزادي» مي‌خوانيد عبارتند از: «اديپ شهريار»، «از تئاتر ملتزم تا تئاتر پوچي»، «نياز زمان و نياز شعر امروز»، «فانون در آين? غرب»، «شکوه شکفتن»، «جان شيفته»، «نقد نقطه‌ضعف»، «زمان حضور: تفسيري بر خطاب? اکتاويو پاز»، «ادبيات و دنياي گرسنه»، «دل از رستم آيد به خشم»، «برتر از شاه»، «نام خدا و نام انسان»، «تأملي دربار? معناي غيرت»، «مردي براي تمام فصل‌ها» و «زروان کيست؟».
در بخشي از مقال? «اديپ شهريار» از کتاب «تعهد و آزادي» مي‌خوانيد: «هر اثر عميق و "جاويدان" هنري قابل تفسير و تعبيرهاي گوناگون است، اما براي "جاويدان" ماندن، براي زنده نگاه داشتن هر اثر هنري بايد روح زمان را در آن دميد. بايد آن را باز آفريد. اگر بناي اصلي هنر چنان باشد که اين آذين را بپذيرد، زنده و جاويدان است، وگرنه با گذشت زمان فراموش خواهد شد.
اگر اثري ديرين، پذيرفت? زمان ما مي‌شود، به‌سبب آن است که خواننده پاسخ مشکلات و پرسش‌هاي کنوني خود را در آن مي‌يابد.»
کتاب «تعهد و آزادي» با مقدم? عليرضا اسکندري در انتشارات نيلوفر منتشر شده است.

دربار? مصطفي رحيمي، نويسند? کتاب «تعهد و آزادي»
دکتر مصطفي رحيمي، متولد 1305 در نائين و درگذشته به سال 1381، روشنفکر، حقوقدان، جامعه‌شناس، استاد دانشگاه، پژوهشگر، نويسنده و مترجم ايراني بود.
رحيمي، با ترجمه‌ها و مقالاتش، معرف بخش مهمي از جريان روشنفکري و فلسفي و ادبي اروپاي قرن بيستم به جامع? ايران بود.
رحيمي تحصيلات ابتدايي را در زادگاهش، نائين، و تحصيلات متوسطه را در يزد و اصفهان گذراند. آن‌گاه در دانشگاه تهران و بعد از آن در دانشگاه سوربنِ فرانسه حقوق خواند و از دانشگاه سوربن دکتراي حقوق گرفت. آشنايي‌اش با افکار ژان پل سارتر، که رحيمي يکي از معروف‌ترين مترجمان آثار اوست، در همان دور? تحصيل در فرانسه اتفاق افتاد.
رحيمي به ايران که بازگشت در دادگستري مشغول به کار شد. او چندي هم در دانشگاه تهران ادبيات غرب درس مي‌داد. کارِ ترجمه را از ده? 40 خورشيدي آغاز کرد و آثار مختلفي را از سارتر، کامو، برشت، سيمون دوبوار و... به فارسي برگرداند.
مجموعه مقالات مصطفي رحيمي در چند کتاب، از جمله کتاب‌هاي «نگاه» و «يأس فلسفي»، منتشر شده‌ است.
کتاب‌هاي «حافظ انديشه»، «تراژدي قدرت در شاهنامه» و «مارکس و سايه‌هايش» از آثار تأليفي و پژوهشي مصطفي رحيمي و کتاب‌هاي «مجازات اعدام»، «ننه دلاور و فرزندان او»، «اُرف? سياه»، «نقد حکمت عاميانه»، «اگزيستانسياليسم و اصالت بشر»، «رسالت هنر»، «تعهد اهل قلم» و «جنگ خليج فارس: پروند? محرمانه» از ترجمه‌هاي او هستند.
رحيمي در سرودن شعر و قصه‌نويسي و نمايشنامه‌نويسي هم دستي داشت. قديمي‌ترين کتابش دفتر شعري‌ به نام «بهشت گمشده» بود که در سال 1328 منتشر شد. از آثار داستاني‌اش هم مي‌توان به «اتهام» و از نمايشنامه‌هايش مي‌توان به «آناهيتا» اشاره کرد.