بین القصرین

کتاب «بين‌القصرين» اثر نجيب محفوظ
اولين کتاب از سه‌گانه‌اي معروف به «سه‌گان? قاهره» که نجيب محفوظ به‌خاطرش در سال 1988 جايز? نوبل ادبيات را گرفت. کتاب «بين‌القصرين» سرآغاز سه رمان مفصل و قصه‌‌اي درازآهنگ است که در آن، سرگذشت پر از فراز و نشيب خانواده‌اي در قاهره، در پس‌زمينه‌اي از مقطعي از تاريخ مصر در سال‌هاي آغازين قرن بيستم، روايت مي‌شود.
کتاب «بين‌القصرين» اولين رمان از سه‌گانه‌اي است که با اين کتاب آغاز مي‌شود و با کتاب «قصرالشوق»، که دومين رمان از اين سه‌گانه است، ادامه مي‌يابد و با کتاب «سُکَّريه» به انجام مي‌رسد.
نجيب محفوظ در کتاب «بين‌القصرين» و دو بخش ديگر «سه‌گان? قاهره» در کسوت يک نويسند? رئاليست چيره‌دست و ريزبين ظاهر مي‌شود و خواننده را به ياد رئاليست‌هاي بزرگ ادبيات کلاسيک قرن نوزدهم اروپا مي‌اندازد. او در اين سه رمان، تحولات فرهنگي و فکري و اجتماعي و سياسي مصر را، در دوراني که وقايع «سه‌گان? قاهره» در آن اتفاق مي‌افتد و از خلال نقل قص? سه نسل از خانواده‌اي در قاهره، به تصوير مي‌کشد و نيز قص? گذار مصر از سنت به مدرنيته را روايت مي‌کند.
گفتني‌ست که عنوان کتاب «بين‌القصرين» و نيز عنوان‌هاي دو رمان ديگر «سه‌گان? قاهره» نام‌هاي محلاتي در شهرِ قاهره هستند.
متن اصلي کتاب «بين‌القصرين» اولين بار در سال 1956 منتشر شده است.

مروري بر کتاب «بين‌القصرين»
وقايع کتاب «بين‌القصرين» از سال 1917، يعني زماني که جهان هنوز درگير جنگ جهاني اول است، آغاز مي‌شود و در سال 1919، سالي که انقلاب مصر اتفاق مي‌افتد، پايان مي‌يابد.
داستان کتاب «بين‌القصرين» دربار? مردي به نام سيد احمد عبدالجواد و خانواد? اوست. احمد عبدالجواد مردي است که با خانواده‌اش رفتاري خشن و مستبدانه دارد و قوانيني متعصبانه و سختگيرانه را در خانه وضع کرده است اما بيرونِ خانه، مردي عياش و خوشگذران و نيز خوش‌رو و خوش‌برخورد است.
کتاب «بين‌القصرين» با ارائ? تصويري از تنهايي امينه، همسر عبدالجواد که زني سنتي و خرافي و تابع اوامر شوهر است، و انتظار او براي به خانه برگشتنِ شوهرش، که طبق معمول تا ديروقت شب به عياشي در بيرونِ خانه مشغول است، آغاز مي‌شود و با نقل آنچه در خانواد? عبدالجواد بين زن و شوهر و فرزندانشان اتفاق مي‌افتد و نيز نقل زندگي عياشان? عبدالجواد، در بيرون از خانه و پنهان از چشم زن و فرزندانش، ادامه مي‌يابد و در ادام? رمان مي‌بينيم که پسران عبدالجواد از عياشي‌هاي پدرشان باخبر مي‌شوند.
نجيب محفوظ در کتاب «بين‌القصرين» اقتدار و استبداد پدرسالارانه در خانواد? عبدالجواد را به استبداد حاکم بر جامعه و اقتدار سياسي پيوند مي‌دهد و اين‌گونه است که مسائل شخصي خانواد? عبدالجواد به مسائل عمومي جامع? مصر در اوايل قرن بيستم تعميم مي‌يابد و ضمناً مسائل و کشمکش‌هاي انسانيِ جهانشمولي را که هر انساني در هرکجاي دنيا ممکن است با آن‌ها درگير باشد به تصوير مي‌کشد.
رنج و تنهايي و ترس‌ها و اضطراب‌هاي زنانِ گرفتار در جوامع سنتيِ مردسالار و نيز اوضاع سياسي مصر در اوايل قرن بيستم و تقابل سنت و تجدد در جامعه‌اي که تازه در آستان? گذار از سنت به مدرنيته است از درونمايه‌هاي اصلي کتاب «بين‌القصرين» هستند و نجيب محفوظ اين‌ها همه را با قصه‌پردازي‌اي ماهرانه روايت مي‌کند.

دربار? نجيب محفوظ، نويسند? کتاب «بين‌القصرين»
نَجيب مَحفوظ عبدالعزيز ابراهيم احمد الباشا، متولد 1911 و درگذشته به سال 2006، داستان‌نويس، فيلمنامه‌نويس و نمايشنامه‌نويس مصري و برند? جايز? نوبل ادبيات سال 1988 است. محفوظ نويسنده‌اي عمدتاً رئاليست بود و نيز از اولين نويسندگان جهانِ عرب که در آثارش به مضامين وجودي و اگزيستانسياليستي پرداخت.
وقايع رمان‌هاي نجيب محفوظ همه در مصر اتفاق مي‌افتد. آثار او دستماي? اقتباس‌هاي سينمايي و تلويزيوني زيادي قرار گرفته است و در ايران نيز براساس کتاب «کوچه‌ي مدق» او فيلمي به نام «کافه ستاره»، به‌کارگرداني سامان مقدم، ساخته شده است.
«سه‌گان? قاهره»، که کتاب «بين‌القصرين» نيز چنانکه پيش‌تر اشاره شد بخشي از آن است، از مهمترين آثار نجيب محفوظ است. از ديگر آثار او مي‌توان به کتاب‌هاي «راه»، «جنايت» و «کافه کَرنَک» اشاره کرد.

دربار? ترجم? فارسي کتاب «بين‌القصرين»
کتاب «بين‌القصرين» با ترجم? محمدرضا مرعشي‌پور در انتشارات نيلوفر منتشر شده است. محمدرضا مرعشي‌پور، متولد 1326 در شوشتر، مترجم و نويسند? ايراني است. مرعشي‌پور آثار زيادي را از ادبيات عرب، به‌ويژه از نجيب محفوظ، به فارسي ترجمه کرده است. او، به‌جز آثار نويسندگان معاصر عرب، دو کتاب کلاسيک «کليله و دمنه» و «هزار و يک شب» را نيز، به زباني ساده و نزديک به فارسي امروزي و در عين حال ريشه‌دار در ادبيات کلاسيک فارسي، از عربي ترجمه کرده است.
از ترجمه‌هاي محمدرضا مرعشي‌پور از ادبيات معاصر عرب مي‌توان به «قصرالشوق»، «سُکَّريه»، «خواب»، «راه»، «کوچه‌ي مدق» و «تندر» اشاره کرد.
مرعشي‌پور همچنين مجموعه‌اي از قصه‌هاي قرآن را در کتابي با عنوان «قصّه‌هاي قرآن، با نگاهي به مثنوي مولوي» گردآوري و بازنويسي کرده است. بازنويسي تاريخ بيهقي در کتابي با عنوان «تاريخ بيهقي به‌روايتي ديگر» از ديگر آثار محمدرضا مرعشي‌پور است.
از کتاب «بين‌القصرين» دو ترجم? فارسي ديگر هم موجود است. يکي از اين ترجمه‌ها با عنوان «گذر قصر» منتشر شده و مترجم آن م. ح. پرنديان و ناشرش انتشارات روزنه است. ترجم? ديگر با عنوان «از قصر تا قصر» به چاپ رسيده و مترجمش سيّد ناصر طباطبايي و ناشر آن انتشارات جامي است.