رمان «بينوايان» اثر ويکتور هوگو
بعضي رمانها آنچنان شُهره خاصوعاماند که حتي اگر آنها را نخوانده باشيم کلياتي دربارهشان ميدانيم. رمان «بينوايان» ويکتور هوگو يکي از اين رمانهاست؛ رماني که آنقدر از آن فيلم و سريال و انيميشن و... ساخته شده که صغير و کبير داستان کلي آن را ميدانند و شخصيتهاي اصلياش را ميشناسند يا دست کم نام اين شخصيتها و چيزهايي درباره اين رمان به گوششان خورده است.
رمان «بينوايان»، با عنوان اصلي Les Misérables، رمانيست مُفصل و حجيم با زمين? تاريخي که از زمان اولين انتشارش در زبان اصلي در سال 1862 تا امروز هنوز از ارزش و اعتبار و شهرت و محبوبيت نيفتاده است.
ويکتور هوگو در رمان «بينوايان» در زمينهاي تاريخي و در قالب داستاني طولاني و پُرشخصيت که وقايع آن در مقطعي از تاريخ فرانسه ميگذرد، ضمن بازتابدادن حوادث تاريخي فرانس? زمان خود، به موضوعاتي همهجايي و همهزماني چون اخلاق و خير و شَر و تکامل و تحول معنوي و روحيِ آدمي از مرتبهاي دون به مرتبهاي والا و فداکاري و همچنين به قانونِ رسمي و قوانين متعارف در جامعه و فقر و بيعدالتيهاي اجتماعي ميپردازد.
رمان «بينوايان»، چنانکه اشاره شد، دستماي? انواع اقتباسها قرار گرفته است؛ از اقتباسهاي سينمايي و تلويزيوني گرفته تا اقتباسهاي راديويي و تئاتري و... .
يکي از جديدترين اقتباسها از رمان «بينوايان» ميني سرياليست که در سال 2018 از بيبيسي پخش شد.
از روي رمان «بينوايان» کتاب مصور هم توليد و بازي هم ساخته شده است. همچنين در سال 1980 يک تئاتر موزيکالِ موفق براساس اين رمان اجرا شد که کارگردان آن روبر حسين، بازيگر و کارگردان فرانسويِ ايرانيتبار، بود.
مروري بر رمان «بينوايان»
رمان «بينوايان» ماجراي مردي به نام ژان والژان است که در ابتدا در هيئت يک زندانيِ آزادشده از زندان در رمان پديدار ميشود و بهتدريج تغيير ميکند و به انساني نيک و درستکار تبديل ميشود.
سرگذشت ژان والژان اما به بيشمار ماجرا و حادثه گره ميخورد و همچنين به شخصيتهاي ديگري مثل فوشلوانِ کشيش و فانتين و کوزت و ماريوس و بازرس ژاور و خانواده تنارديه، که هرکدام براي خود آوازهاي در عالم ادبيات و شخصيتهاي داستاني بههم زدهاند.
اما، چنانکه در ابتداي پيشگفتار محمدرضا پارسايار بر ترجم? فارسي رمان «بينوايان» از قول ويکتور هوگو نقل شده، هوگو خود درباره شخصيت اول اين رمان بزرگ گفته است: «شخصيتِ نخست اين داستان خداست. انسان شخصيت دوم آن است.»
در «بينوايان» همچنين پاي رويدادهاي تاريخي دورهاي از تاريخ فرانسه، از جمله جنگ واترلو، به ميان ميآيد و نيز تصويري ماندگار از شهر پاريس ارائه ميشود. هوگو در رمان «بينوايان» در متن تصوير جامع? فرانسه و شهر پاريس و حوادث تاريخي زمان? خود انسانهايي را قرار ميدهد که تجسم خُلقيات گوناگون بشري و تجسم خير و شر و قانون و اخلاق و فداکاري و ازخودگذشتگي و بخشايش و عشق و عطوفت و شرارت و انواع فضايل و رذايل انسانياند.
بيعدالتيهاي اجتماعي و رنج مردم فقير و محروم و نيز فرصتطلبيهاي مردمِ طماعي که از آب گلآلود ماهي ميگيرند و به سوءاستفاده از محرومان و نيازمندان و درماندگان ميپردازند از ديگر مضامين اصلي و محوري رمان «بينوايان» است.
از ويژگيهاي روايي رمان «بينوايان» حضور راوياي همهچيزدان و يک دانال کلِ بزرگ در اين رمان است که جاهايي از رمان سيرِ حوادثِ قصه را متوقف ميکند و اطلاعاتي درباره موضوعات مختلف به خواننده ميدهد و درباب موضوعات گوناگون سخن ميگويد.
درباره ويکتور هوگو، نويسنده رمان «بينوايان»
ويکتور ماري هوگو (Victor-Marie Hugo)، متولد 1802 و درگذشته به سال 1885، شاعر، داستاننويس، روزنامهنگار، نمايشنامهنويس، جُستارنويس و سياستمدار فرانسوي است.
هوگو از شاعران بزرگ عصر خود و از چهرههاي مطرح و سرشناس مکتب رمانتيسم است. او سرودن شعر را از دوره نوجواني آغاز کرد و از همان اوايلِ کارِ شاعري، شعرهايش مورد توجه محافل ادبي قرار گرفت و همين ماي? تشويق او شد. مادرش نيز در اين زمينه مشوقاش بود.
از نوجواني در زمين? ادبيات، بلندپرواز بود و نميخواست به کم قناعت کند و شاعري متوسط باشد. نشانهاش اينکه در ابتداي چهارده سالگي در دفترش نوشت که «ميخواهم شاتوبريان باشم يا هيچ».
او که ميخواست پا جاي پاي شاتوبريان، که از پايهگذاران رمانتيسم بود، بگذارد، به آرزوي خود رسيد و به يکي از شاعران بزرگ رمانتيک تبديل شد.
هوگو در عرص? سياست نيز فعال و نسبت به رويدادهاي سياسي و اوضاع اجتماعي زمانهاش حساس بود.
از آثار داستاني ويکتور هوگو، به جز «بينوايان»، ميتوان به «گوژپشت نتردام»، «مردي که ميخندد» و «کارگردان دريا» اشاره کرد. براساس اين آثار فيلمهاي مختلفي ساخته شده است. در ايران نيز در سال 1355 سيامک ياسمي فيلم «هيولا» را براساس رمان «گوژپشت نتردام» ويکتور هوگو ساخت.
درباره ترجم? فارسي رمان «بينوايان»
رمان «بينوايان» تاکنون توسط مترجمان مختلفي به فارسي ترجمه شده است. قديميترين کسي که اقدام به ترجم? اين رمان کرد يوسف اعتصامي، پدر پروين اعتصامي، بود. اعتصامي اما تنها کتاب اولِ اين رمان را ترجمه کرد و عنوان «تيرهبختان» را بر آن نهاد.
اما معروفترين ترجم? قديمي «بينوايان» ترجم? حسينقلي مستعان از اين رمان است. در سالهاي اخير محمدرضا پارسايار مترجم مطرحي بود که ترجم? تازهاي از اين رمان به دست داد. ترجم? محمدرضا پارسايار از رمان «بينوايان»، همراه با پيشگفتار مترجم، در دو جلد در انتشارات هرمس منتشر شده است.
محمدرضا پارسايار، متولد 1341، مترجم، پژوهشگر و فرهنگنويس ايراني است. پارسايار تحصيلکرده زبان و ادبيات فرانسه و زبانشناسي و مؤلف چند فرهنگ فرانسه به فارسي و فارسي به فرانسه است. او همچنين آثار مهم و ارزندهاي را از ادبيات فرانسه، اعم از داستان و شعر، به فارسي ترجمه کرده که از آن ميان ميتوان به «گوژپشت نوتردام»، «ميشل استروگف»، «گلهاي رنج»، «زورق مست»، «تهوع» و «بيگانه» اشاره کرد.
رتب? جلد اول رمان «بينوايان» در گودريدز: 5 از 5.
رتب? جلد دوم رمان «بينوايان» در گودريدز: 4.43 از 5.
