کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» اثر ميخاييل باختين
هنر رمان و جهان داستاني فئودور داستايفسکي از منظر يکي از برجستهترين نظريهپردازان ادبي قرن بيستم. کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي»، با عنوان اصلي ???????? ??????? ???????????? و عنوان انگليسي Problems of Dostoevskys Poetics، يکي از متون نظري مهم و پايهاي دربار? هنر رمان و فرم آن است و از آثار کلاسيک در زمين? نظري? ادبي به حساب ميآيد.
ميخاييل باختين در کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي»، از خلال تحليل سبک رماننويسي داستايفسکي و واکاوي فرم آثار او و شيوههاي روايتگرياش، مباحثي بنيادين را دربار? هنر رمان و جايگاه مهم آن در تاريخ ادبيات و دليل اهميت رمان بيان ميکند.
کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» کتابيست که خواندن آن هم کساني را که به نقد و نظري? ادبي و خصوصاً نقد رمان علاقهمند هستند و خود در اين زمينه فعاليت ميکنند بهکار ميآيد و نقش? راهي براي درک و تحليل رمان در اختيار آنها ميگذارد و هم به خوانندگان و علاقهمندان آثار داستايفسکي کمک ميکند که درکي روشنتر و دقيقتر از سبک داستايفسکي و زيباييشناسي آثار او بهدست آورند.
متن اصلي کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» اولين بار در سال 1963 منتشر شده است.
مروري بر کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي»
ميخاييل باختين در کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» هم به کاوشي در سبک و فرم و ساختار آثار فئودور داستايفسکي و دگرگونيهاي بنياديني که او در شکل رمان پديد آورد ميپردازد و هم بهطور کلي از تاريخ رمان و اثرگذاري آن بر ديگر شکلهاي ادبي و هنري سخن ميگويد.
کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» کتابي است که باختين در آن نظري? فلسفي و زيباييشناختي خود را دربار? هنر رمان بيان ميکند و براي اولين بار به طرح ديدگاههاي مشهورش دربار? رمان، از جمله کارناوالگرايي و چندصدايي، ميپردازد. او در اين کتاب، عناصر شکلدهنده به آثار داستايفسکي و ساختار و فرم رمانهاي او و شيوة روايتگري و قصهپردازي در اين رمانها را مورد تحليل قرار ميدهد و از خلال چنين تحليلي نظرياتش را دربارة ادبيات کارناوالي و رمان چندصدايي و ساختار مکالمهاي رمان شرح ميدهد.
باختين در کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» بر اين عقيده است که نوآوري داستايفسکي فراتر از نوآورياي صرفاً ادبي است. او در اين کتاب بر آن است که وجوه اين نوآوري را شرح بدهد و نشان دهد که چندصدايي چگونه در آثار داستايفسکي به عنصري بنيادين در فرم هنري و زيباييشناختي اين آثار بدل شد و داستايفسکي چگونه انسان و جهان را در آثارش بازتاب داد.
کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» از يادداشت نويسنده، پنج فصل، يک بخش نتيجهگيري و دو ضميمه تشکيل شده است.
فصلهاي پنجگان? کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» عبارتند از: «رمان چندصداييِ داستايفسکي و بازتاب آن در ادبيات انتقادي»، «قهرمان و موضع مؤلف در خصوص قهرمان در هنر داستايفسکي»، «ايده در داستايفسکي»، «ويژگيهاي ژانر و ترکيببنديِ پيرنگ در آثار داستايفسکي» و «گفتمان در داستايفسکي».
آنچه ميخوانيد بخشي از نتيجهگيري پاياني کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» است: «در اين کتاب در صدد آن برآمديم که بيهمتايي داستايفسکي را در مقام هنرمند نشان دهيم، هنرمندي که فرمهاي نوي تجسم هنري را پديد آورد و از اين رو توانست وجوهي تازه از انسان و زندگياش را طرح کند و به آن نگاهي بيندازد. توجه ما معطوف به آن موضع نوي هنري بود که باعث شد او بتواند بهواسط? آن افق تجسمبخشي هنري را گسترش دهد، افقي که او را ياري داد انسان را از زاوي? ديد هنري متفاوتي نگاه کند.
داستايفسکي، درعينحال که "سير گفتوگويي" نثر هنري اروپايي را ادامه داد، ژانري جديد در رمان آفريد، يعني همان رمان چندصدايي، که ما کوشيديم در اين کتاب ويژگيهاي نوآوران? آن را روشن کنيم. ما آفرينش رمان چندصدايي را گامي بزرگ، نهتنها درجهت شکلگيري نثر رمانگرا، يعني شکلگيري هم? ژانرهايي که در مدار رمان رشد ميکنند، بلکه همچنين گامي بلند در شکلگيري تفکر هنري بشر ميدانيم. به نظر ميرسد که امروزه آدم ميتواند بهطور بيواسطه از تفکر هنري چندصدايي خاصي صحبت کند که از مرزهاي رمان بهمثاب? ژانر فراتر ميرود. اين شيو? تفکر وجوهي از انسان را و بالاتر از همه وجوهي از آگاهيِ انسانِ فکور و پهن? گفتوگوييِ وجود اين آگاهي را بر ما مکشوف ميکند، وجوهي که بازنمايي هنري از موضع تکگويه آنها را در بر نميگيرد.»
دربار? ميخاييل باختين، نويسند? کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي»
ميخاييل ميخاييلوويچ باختين (??????? ??????????? ???????)، متولد 1895 و درگذشته به سال 1975، فيلسوف، منتقد ادبي و محقق روس بود. باختين در حوزههاي نظري? ادبي، اخلاق و فلسف? زبان کار ميکرد. او يکي از نظريهپردازان برجسته و تأثيرگذار قرن بيستم بود و نظرياتش بر حوزههاي مختلف، از نقد ادبي گرفته تا تاريخ و مردمشناسي و جامعهشناسي و روانشناسي و فلسفه، تأثير گذاشت.
از آثار ميخاييل باختين ميتوان به کتابهاي «تخيل مکالمهاي»، «زيباييشناسي و نظري? رمان» و «رابله و دنياي او» اشاره کرد.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي»
کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» با ترجم? نصراله مرادياني، همراه با مقالهاي از وِين سي. بوث بهعنوان مقدمه و ديباچ? کريل امرسون، ويراستار ترجم? انگليسي کتاب، در نشر بيدگل منتشر شده است. اساس اين ترجمه، متن انگليسي کتاب بوده است. اين کتاب قبلاً با همين ترجمه و همين عنوان در نشر حکمت کلمه نيز منتشر شده بود.
نصراله مرادياني، متولد 1362 در تبريز، مترجم ايراني است. او همچنين دبيري مجموع? ادبيات داستانيِ نشر بيدگل و تدريس در چند دانشگاه در تهران و تبريز را در کارنام? کارهاي علمي و فرهنگي خود دارد.
از ترجمههاي نصراله مرادياني ميتوان به کتابهاي «در کمال خونسردي»، «سينماي اگزيستانسياليستي»، «ابيگيل» و «قواعد مباحثه» اشاره کرد.
از کتاب «مسائل بوطيقاي داستايفسکي» دو ترجم? فارسي ديگر هم موجود است. يکي از اين ترجمهها که مترجم آن سعيد صلحجو است، با عنوان «پرسشهاي بوطيقاي داستايفسکي»، در انتشارات نيلوفر و ديگري که مترجمش عيسي سليماني است، با عنوان «بوطيقاي داستايفسکي (زيباشناسي آثار داستايفسکي)»، در انتشارات نواي مکتوب منتشر شده است.
