جهان نمایش 19: ببر پشت دروازه

نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» اثر ژان ژيرودو
يک روايت قرن بيستميِ طنزآميز از جنگ تروا و انگيزه آن. ژان ژيرودو در نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» اسطوره‌اي کهن و معروف را با رويکردي مدرن و طنازانه روايت کرده است.
متن اصلي نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» اولين‌بار در سال 1935، يعني چند سال قبل از جنگ جهاني دوم نوشته شده است. ژيرودو در اين نمايشنامه، چنانکه عبدلله کوثري در مقدمه‌اش بر ترجم? فارسي آن اشاره مي‌کند، حرف روزگار خود را از زبان شخصيت‌هاي اساطيري بيان مي‌کند و به اسطوره رخت نو مي‌پوشاند و نيز با نگاهي طنزآميز، شخصيت‌هايي را که در روايت‌هاي اساطيري باشکوه مي‌نمايند، به صورت افرادي مبتذل و ميانمايه نمايش مي‌دهد. چنانکه در همين مقدمه اشاره شده است، عنوان فرانسوي نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه»، يعني عنواني که ژيرودو خود روي اين نمايش‌نامه گذاشته بوده، «جنگ تروا رخ نخواهد داد» (La guerre de Troie n'aura pas lieu) است و اين عنوان طنز اثر را بهتر نشان مي‌دهد. اما کريستوفر فراي در ترجم? انگليسي اين نمايش‌نامه، عنوان Tiger at the Gates را روي آن گذاشته که به گفت? کوثري بيانگر مضمون نمايش‌نامه است. ترجم? فارسي نيز، که براساس ترجم? انگليسي کريستوفر فراي است، با همان عنوان انتخابيِ فراي، يعني «ببر پشت دروازه» به چاپ رسيده است.
اگر روايت کهن جنگ تروا را از زبان هومر خوانده‌ايد و دوست داريد روايتي متفاوت و مدرن از اين جنگ را هم بخوانيد، نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» را از دست ندهيد.

مروري بر نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه»
عبدالله کوثري در مقدمه‌اش بر ترجم? فارسي نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» درباره مضمون اصلي اين نمايش‌نامه و وجه تسمي? عنوان انگليسي و فارسيِ آن مي‌نويسد: «مضمون اصلي اين نمايش‌نامه سرنوشت است که ژان ژيرودو آن را به ببري تشبيه کرده که پشت خم کرده و آماده است تا هر لحظه از دروازه جنگ بيرون بجهد.»
ژيرودو در نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» نه با نگاه حماسي هومر، بلکه با طنزي انتقادي به شخصيت‌هاي مشهور اساطيري نگاه کرده و تفسير متفاوت خود را از جنگ و انگيزه و عامل آن به دست داده است. نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» اگرچه شايد در واکنش به مسائل زمان? خود نوشته شده باشد، اما حاوي معنايي‌ست که در هم? دوره‌ها و تا وقتي جهان بر مدار جنگ مي‌گردد کهنه نمي‌شود و همچنان خواندني‌ست. ژيرودو در «ببر پشت دروازه» با طنزي تلخ نشان مي‌دهد که چطور بر سرِ هيچ‌و‌پوچ و با انگيزه‌هايي مبتذل و خودخواهانه جنگ‌هاي بزرگ درمي‌گيرد و انسان‌هاي بسيار کشته مي‌شوند و ويراني‌هاي بزرگ به بار مي‌آيد.

درباره ژان ژيرودو، نويسنده نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه»
ايپوليت ژان ژيرودو (Hippolyte Jean Giraudoux)، متولد 1882 و درگذشته به سال 1944، نمايش‌نامه‌نويس، داستان‌نويس، جستارنويس و ديپلمات فرانسوي است. ژيرودو يکي از مهم‌ترين نمايش‌نامه‌نويسان فرانسوي بين دو جنگ جهاني است. او کار ادبي را با داستان‌نويسي آغاز کرد اما بعد از موفقيت يکي از رمان‌هايش به نام «دوست ليموزني من»، لويي ژووه، بازيگر و کارگردان فرانسوي، ژيرودو را به بازنويسي اين رمان براي اجراي تئاتري تشويق کرد. ژيرودو با همکاري و کمک ژووه، اين رمان را به نمايش‌نامه تبديل کرد و ژووه آن را روي صحنه برد. توفيق اين نمايش‌نامه باعث ادام? همکاري ژيرودو و ژووه شد و ژيرودو را به ادام? کار نمايش‌نامه‌نويسي ترغيب کرد و دوراني طلايي را در کار ادبي ژيرودو رقم زد و ژيرودو اين‌گونه به نمايش‌نامه‌نويسي محبوب و موفق بدل شد.
ژيرودو نويسنده‌اي با تجرب? زيست? غني بود. هم به‌واسط? شغلش در وزارت امور خارج? فرانسه بسيار سفر مي‌کرد و هم تجرب? حضور در جنگ را داشت و دو بار در جنگ جهاني اول مجروح شد. او پيش از استخدام در وزارت امور خارج? فرانسه مدتي هم با مطبوعات همکاري و بعضي از داستان‌هايش را در نشريات معتبر ادبي چاپ کرده بود. از جمله کارهاي او در وزارت امور خارج? فرانسه نيز رابطه با مطبوعات و گردآوري اطلاعات بود. از ژيرودو نمايش‌نام? «اوندين» هم به فارسي ترجمه شده است.

درباره ترجم? فارسي نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه»
نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» با ترجمه و مقدم? عبدالله کوثري در نشر ني و در مجموع? «جهانِ نمايش» منتشر شده است. «جهانِ نمايش» عنوان مجموعه کتاب‌هايي است که زير نظر رضا رضايي و با همکاري رحمان سهندي در نشر ني و در زمين? تئاتر و ادبيات نمايشي منتشر مي‌شود. اين مجموعه، چنانکه در توضيح آن آمده است، «مجموعه‌اي است از متن‌هايي که براي صحن? نمايش يا درباره آن نوشته شده‌اند. انواع نمايش‌نامه، چه براي اجرا و چه صرفاً براي خوانده شدن، از جمله نمايش‌نامه‌هايي با اقتباس از آثار ادبي يا سينمايي، و نيز متن‌هاي نظري در حوزه درام و نقد آثار نمايشي، در اين مجموعه جاي مي‌گيرند.»

درباره عبدالله کوثري، مترجم نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه»
عبدالله کوثري، متولد 1325 در همدان، مترجم، شاعر، ويراستار، مقاله‌نويس و منتقد ايراني است. کوثري اگرچه امروزه با ترجمه‌هاي ادبي‌اش معروف است و بودن نامش روي جلد هر اثر ادبيِ خارجيِ ترجمه‌شده به فارسي کيفيت ترجم? آن اثر را براي مخاطبان ادبيات تضمين مي‌کند، اما کار ترجمه را با ترجم? کتابي سياسي درباره جنگ ويتنام شروع کرد. دومين ترجم? کوثري اثري ادبي، يعني نمايش‌نام? «محاکم? ژاندارک در رُوان» برتولت برشت بود. اما بعد از اين ترجمه نيز مدت‌ها طول کشيد تا به‌طور جدي به ترجم? ادبي رو آوَرَد. او که داراي ليسانس اقتصاد از دانشگاه ملي ايران (دانشگاه شهيد بهشتيِ فعلي) بود، ابتدا بيشتر در حوزه اقتصاد ترجمه مي‌کرد. ادبيات براي کوثري نه با ترجمه که با سرودن شعر آغاز شد. از کودکي با کتاب عجين بود و عاشق مطالعه. خواندن شعر کلاسيک فارسي را از ده سالگي و با سعدي شروع کرد. در چهارده سالگي اولين شعرش را سرود که شعري کلاسيک و در قالب غزل بود. کوثري در دوره دبيرستان دوست داشت در رشت? ادبي تحصيل کند اما دبيرستان البرز که او در آن درس مي‌خواند رشت? ادبي نداشت. بنابراين ادبيات را نه به صورت آکادميک بلکه به صورت خودآموخته ياد گرفت. در پانزده سالگي ادبياتِ کلاسيکِ يونان را خواند. تا مدت‌ها به سرودن شعر در قالب‌هاي کلاسيک ادامه داد، تا اينکه به‌تدريج با شعر نو آشنا شد. اولين شعرهاي کوثري در جُنگ «طرفه» منتشر شد. بعد چند شعرش در مجل? «فردوسي» چاپ شد. آشنايي با شعر شاملو نقط? عطفي در کار شاعري‌اش بود. يک روز به دفتر مجل? «خوشه» رقت و شعرهايش را به شاملو نشان داد. از آن پس شاملو شعرهايش را در «خوشه» چاپ مي‌کرد. در شب‌هاي شعر خوشه نيز شعر خواند و همچنين بعدها و کمي پيش از انقلاب در شب‌هاي شعر گوته. آشنايي با شاملو کوثري را با نثر کهن فارسي آشناتر کرد. او که پيش‌تر از نثر کلاسيک فارسي فقط گلستان سعدي را خوانده بود، به توصي? شاملو تاريخ بيهقي و ديگر متون نثر کلاسيک فارسي را خواند. تأثير آشنايي با نثر کلاسيک فارسي را در ترجمه‌‌اش از نمايش‌نام? «ريچارد سوم» شکسپير و نيز ترجمه‌هايش از نمايش‌نامه‌هاي يونان و رُم باستان به خوبي مي‌توان ديد. کوثري ترجم? ادبي را در زماني که کارمند کتابخان? دانشگاه ملي ايران بود، با خواندن ترجمه‌هاي مترجماني چون محمد قاضي، نجف دريابندري، محمود اعتمازاده (م. ا. به‌آذين) و رضا سيدحسيني آموخت. اما سال‌ها بعد به‌طور جدي و حرفه‌اي به ترجم? ادبي پرداخت. او کار ويراستاري هم انجام داده و در دوره‌اي ويراستار فصلنام? «مترجم» بوده است.
اولين رماني که کوثري ترجمه کرد رمان «آنتوان بلوايه» از پل نيزان بود. رضا سيدحسيني با ديدن اين ترجمه، ضمن تحسين کوثري به خاطر ترجم? خوبش، به او توصيه کرد کارهاي جدي‌تري را ترجمه کند. از سال 1364 به‌طور جدي‌تر مشغول ترجم? ادبي شد. رمان «آئورا»ي کارلوس فوئنتس دومين رماني بود که ترجمه کرد و اين آغاز ترجمه‌هايش از ادبيات امريکاي لاتين بود. کوثري، که اولين آشنايي‌اش با ادبيات امريکاي لاتين از طريق خواندن ترجم? سروش حبيبي از رمان «انفجار در کليساي جامع» آلخو کارپانتيه بود، خود بعدها به يکي از مترجمان مطرح ادبيات امريکاي لاتين بدل شد و آثاري از چند نويسنده مهم دوران شکوفايي ادبيات امريکاي لاتين را به فارسي ترجمه کرد.
کوثري همچنين داور جوايز متعددي بوده است که از آن جمله مي‌توان به داوري کتاب سال ايران، داوري جايزه هوشنگ گلشيري، داوري جايزه احمد شاملو و داوري جايزه ابوالحسن نجفي اشاره کرد.
او چندبار برنده جايزه کتاب سال ايران شده است. همچنين در سال 1397 در نظرسنجي «مترجم محبوب من» عبدالله کوثري از سوي مخاطبان به‌عنوان محبوب‌ترين مترجم بالاي پنجاه سال انتخاب شد.
از کوثري مقالات و نقدهايي هم در نشريات مختلف به چاپ رسيده است.
از ترجمه‌هاي عبدالله کوثري مي‌توان به «گفتگو در کاتدرال»، «سور بُز»، «پوست انداختن»، «جنگ آخر زمان» و «حکومت نظامي» اشاره کرد. «با آن سوار سُرخ» نيز از جمله دفتر شعرهاي منتشرشده اوست.

رتب? نمايش‌نام? «ببر پشت دروازه» در گودريدز: 3.82 از 5.