کتاب «آهنگ افلاک» نوشت? کارل سِيگن
گشتوگذاري جذاب، مفرح، هيجانانگيز و آموزنده در کيهان. کتاب «آهنگ افلاک: سفري در فضا و زمان»، با عنوان اصلي Cosmos، درواقع مکملِ مکتوب يک مينيسريال محبوب و پرمخاطب است که در سال 1980 بهنويسندگي کارل سيگن و با اجراي خود او در سيزده قسمت پخش شد و تا سال 1990 رکورد پربينندهترين سريال تاريخ تلويزيون امريکا را در دست داشت. در همان سال 1980، کارل سِيگن کتاب «آهنگ افلاک» را بهعنوان مکملِ اين سريال منتشر کرد و کتاب نيز، مانند سريالي که مبناي آن بود، با استقبالي چشمگير روبهرو شد و هفتاد هفت? بيوقفه در صدر فهرست پرفروشهاي نيويورک تايمز بود.
کتاب «آهنگ افلاک» يک سفر علمي و اکتشافي شورانگيز در کهکشانها و سيارات و ستارگان و تاريخ جهان و انسان است؛ سفري که هم مخاطب را سرگرم ميکند و هم او را به تأمل و ژرفکاوي در راز کيهان و منشاء و آيند? آن فراميخواند و موضوعات علمي دربار? پيدايش جهان و سِير آن و رابطه و پيوند انسان با کيهان را به زباني ساده و شيرين و قصهوار بيان ميکند.
کتاب «آهنگ افلاک» يک کتاب مستند علمي است که در عين مستند بودن، حالوهوايي رمانگونه دارد.
مروري بر کتاب «آهنگ افلاک»
کارل سِيگن، که خود اخترشناس و کاوشگر کيهان و سيارات بوده است، در کتاب «آهنگ افلاک» هرآنچه از دانش کيهاني و علوم تجربي و انساني، اعم از تاريخ و زيستشناسي و فيزيک و شيمي و ادبيات و افسانه و حکايت، که در چنته دارد روي دايره ميريزد تا داستان کيهان و پيدايش آن و نيز رابط? انسان با کهکشان و کيهان را بهشيوهاي جذاب روايت کند.
سِيگن در کتاب «آهنگ افلاک» نشان ميدهد که ما انسانها بيش از آنچه فکر ميکنيم و ممکن است به نظر برسد به کيهان و افلاک و سيارات و ستارگان و کهکشانها نزديک و مرتبطيم و آنچه در کيهان ميگذرد در زندگي ما نيز اثر دارد و شناخت کيهان، شناخت انسان نيز هست.
سِيگن هيچ ابايي ندارد که هرکجا اقتضا ميکند در روايت تاريخ کيهان و تبيين علمي رويدادهاي جهان، به افسانهها و متون کهن مربوط به عصر پيشامدرن نقب بزند و از آنها تمثيلهايي براي بيان مقصود خود بيافريند و همين ويژگي يکي از دلايل جذابيت و خوشخوان بودن کتاب «آهنگ افلاک» است.
کتاب «آهنگ افلاک» از پيشگفتار، سيزده فصل و دو ضميمه به نامهاي «تعليق به محال و جذر 2» و «پنج چندوجهي منتظم فيثاغوري» تشکيل شده است.
فصلهاي سيزدهگان? کتاب «آهنگ افلاک» عبارتند از: «کرانههاي اقيانوس کيهان»، «صدايي در سمفوني کيهان»، «آهنگ افلاک»، «بهشت و دوزخ»، «مرثيه بر سيارهي سرخ»، «حکايات سياحان»، «ستون فقرات شب»، «سفر در فضا و زمان»، «زندگي ستارهها»، «مرز ابديت»، «تداوم حافظه»، «دايرهالمعارف کهکشانيکا» و «سخنگوي زمين کيست؟»
در بخشي از کتاب «آهنگ افلاک» ميخوانيد: «در ظلمات پهناور فضاي بينستارهاي، هستند ابرهايي از جنس گاز و غبار و مواد آلي. در آنجا تلسکوپهاي راديويي دهها گونه مولکول آلي ديدهاند. فراواني اين مولکولها حکايت دارد از اينکه مصالح حيات در همهجا يافت ميشود. شايد اگر فرصتِ کافي فراهم باشد، پيدايش و تکامل حيات هم حَتميتي کيهاني است. شايد هيچگاه در ميلياردها ميليارد سيارهي راه شيري حيات سر برنزَنَد. در مابقيشان هم چه بسا پديد بيايد و از بين برود، يا که هرگز از مراحل اوليهاش پا فراتر نگذارد. و چه بسا در معدودي از اين کرات نيز هوشمندان و تمدنهايي پيشرفتهتر از ما پديد آيند.
پيش ميآيد که بگويند زمين چه بختيار است که محمل بينقصي براي حيات بوده – با هواي مساعد، آب مايع، جو اکسيژندار و اليآخر. اما چنين حرفي دستکم تا حدي اشتباه گرفتن علت و معلول است. ما زمينيها با محيط زمين بهخوبي وفق پيدا کردهايم چون همينجا بزرگ شدهايم. انواع اسبق حيات که چندان وفق پيدا نکردند از ميان رفتند. ما از نسل موجوداتي هستيم که بهخوبي سازگار شدند. موجوداتي که در يک کرهي کاملاً متفاوت تکامل پيدا کنند هم بدون شک از خوبيهاي همانجا دادِ سخن خواهند داد.
کل حيات زميني خويشاوند نزديک يکديگرند. ما ساختار شيميايي و تبار تکامليِ مشترکي داريم. در نتيجه دست زيستشناسان فوقالعاده بسته است. آنها فقط به مطالعهي يک نوع زيستشناسي مشغولاند؛ تِمي تنها در موسيقي حيات. آيا همين نغمهي نازکِ ناچيز، تنها صدا تا هزارانهزار سال نوريِ ديگر است؟ يا که نوعي سمفوني کيهاني داريم با انواع و اقسام تِم و کنترپوآن و خارجنوازي و هماهنگي از ميلياردها صداي مختلفي که در آهنگ حيات کهکشان دارد پخش ميشود؟»
دربار? کارل سِيگن، نويسند? کتاب «آهنگ افلاک»
کارل ادوارد سِيگن (Carl Edward Sagan)، متولد 1934 و درگذشته به سال 1996، ستارهشناس، سيارهشناس، کيهانشناس، استاد دانشگاه، مروج علم، اخترفيزيکدان، اخترزيستشناس و داستاننويس امريکايي است.
سيگن بيش از هر چيز بهخاطر تحقيقاتش دربار? امکان حياتِ فَرا زميني معروف است. او محققي پيشگام در زمين? اگزوبيولوژي بود.
از سيگن، علاوه بر آثار غيرداستاني، يک رمان علمي – تخيلي به نام «تماس» هم منتشر شده که دستماي? اقتباسي سينمايي هم بوده است. او بهخاطر آثارش جوايز مختلفي گرفت که از جمل? آنها ميتوان به جايز? پوليتزر بهترين اثر غيرداستاني، براي کتاب «اژدهايان عدن»، و جايز? هوگو اشاره کرد.
کتاب «نقطهي آبي کمرنگ: چشماندازي از آينده بشر در فضا» از ديگر آثار کارل سيگن است.
دربار? ترجم? فارسي کتاب «آهنگ افلاک»
کتاب «آهنگ افلاک: سفري در فضا و زمان» با ترجمه و مقدم? احسان سنايي اردکاني در نشر مرکز منتشر شده است. ترجم? لفظي عنوان انگليسي اين کتاب، «کيهان» است اما بهدليلي که در ترجم? فارسي کتاب توضيح داده شده، اين عنوان در فارسي، «آهنگ افلاک» ترجمه شده است.
احسان سنايي اردکاني، متولد 1368، مترجم ايراني است. از ديگر ترجمههاي او ميتوان به کتابهاي «ويتگنشتاين در تبعيد» و «جهانبينيها: درآمدي بر تاريخ و فلسف? علم» اشاره کرد.
